રશિયન તેલ પ્રતિબંધ: વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર હાલમાં ભારે અસ્થિરતાના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર વધી રહેલા ખતરા અને ક્રૂડ ઓઈલના સપ્લાયમાં અવરોધો વચ્ચે વિશ્વ હવે તેલના વધુ એક મોટા આંચકાનો સામનો કરી રહ્યું છે. અમેરિકાએ રશિયન ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી પર આપવામાં આવેલી અસ્થાયી રાહતને લંબાવવાનો ઈન્કાર કરી દીધો છે, જેના પછી ભારત જેવા મોટા ઓઈલ આયાત કરનારા દેશોની મુશ્કેલી વધી શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણયની અસર આવનારા સમયમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમતો, મોંઘવારી અને દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી શકે છે.
બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, યુએસ પ્રશાસને 16 મે સુધી લાગુ વિશેષ છૂટને સમાપ્ત કરી દીધી છે, જેના હેઠળ પહેલાથી જ સમુદ્રમાં લોડ થયેલા રશિયન ઓઇલ ટેન્કરો પાસેથી ખરીદીની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો પહેલાથી જ ઝડપથી વધી રહી છે અને એનર્જી સપ્લાયને લઈને અનિશ્ચિતતા છે.
રશિયન તેલ પર અમેરિકન રાહત શું હતી?
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાને અસર થઈ રહી છે. ઘણા દેશોને આશંકા છે કે જો તેલની ઉપલબ્ધતા ઘટશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કિંમતો નિયંત્રણ બહાર જઈ શકે છે. આ સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે અમેરિકાએ માર્ચ મહિનામાં અસ્થાયી છૂટ જારી કરી હતી.
આ વ્યવસ્થા હેઠળ, તે રશિયન ઓઇલ ટેન્કરો પાસેથી ખરીદવાની પરવાનગી આપવામાં આવી હતી જેમાં પહેલેથી જ તેલ લોડ કરવામાં આવ્યું હતું. બાદમાં, ઘણા દેશોની વિનંતી પર, આ રાહતને 16 મે સુધી લંબાવવામાં આવી હતી. ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા દેશોને આનો સૌથી વધુ ફાયદો થયો હતો, જેઓ ઓછી કિંમતે ઉપલબ્ધ રશિયન તેલ દ્વારા તેમની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરી રહ્યા હતા.
ભારતે અમેરિકા પાસે રાહત વધારવાની માંગ કરી હતી
ભારત તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં થોડો વધારો પણ દેશની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય લોકોના ખિસ્સા પર સીધી અસર કરે છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતે અમેરિકી પ્રશાસનને આ રાહત આગળ ચાલુ રાખવાની અપીલ કરી હતી.
ભારતીય અધિકારીઓએ દલીલ કરી હતી કે વૈશ્વિક બજારમાં ચાલી રહેલી અસ્થિરતા 140 કરોડથી વધુ લોકોને સીધી અસર કરશે. મોંઘા ઈંધણને કારણે પરિવહન ખર્ચ વધશે, જેના કારણે ખાદ્યપદાર્થોથી લઈને રોજિંદી જરૂરિયાતો સુધીની દરેક વસ્તુ મોંઘી થઈ શકે છે. આ સિવાય ઘરેલું ગેસ અને ઔદ્યોગિક ઈંધણની કિંમતમાં વધારાને કારણે ફુગાવા પર વધારાનું દબાણ આવવાની શક્યતા હતી.
રશિયન તેલની આયાત રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી હતી
કામચલાઉ છૂટ મળ્યા બાદ ભારતીય રિફાઈનરી કંપનીઓએ તેમની રશિયન ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદીમાં વધારો કર્યો હતો. કોમોડિટી ટ્રેકિંગ ફર્મ ‘કેપ્લર’ના ડેટા અનુસાર, મે મહિનાના શરૂઆતના અઠવાડિયામાં ભારતે રશિયાથી દરરોજ લગભગ 23 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરી હતી, જે અત્યાર સુધીનું સૌથી ઉંચુ સ્તર માનવામાં આવે છે.
ભારતે ખાસ કરીને રશિયાનું ‘યુરલ્સ ગ્રેડ’ ક્રૂડ તેલ મોટા પાયે ખરીદ્યું, કારણ કે તે અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય વિકલ્પો કરતાં સસ્તું હતું. આનાથી ભારતને તેના આયાત બિલને અમુક અંશે નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી.
ભારતની સમસ્યાઓ હવે કેમ વધી શકે છે?
અમેરિકા તરફથી રાહત પૂરી થયા બાદ ભારત સામે સૌથી મોટો પડકાર સસ્તા વિકલ્પોનો અભાવ છે. બીજી તરફ ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમતો પહેલાથી જ પ્રતિ બેરલ $109ને પાર કરી ગઈ છે. છેલ્લા બે મહિનામાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની કિંમતોમાં 40 ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે.
જો રશિયા પાસેથી સસ્તા તેલનો પુરવઠો ખોરવાશે તો ભારતે વધુ મોંઘા સ્ત્રોતોમાંથી તેલ ખરીદવું પડી શકે છે. તેનાથી દેશનું આયાત બિલ વધશે અને રાજકોષીય ખાધ પર દબાણ આવશે. આ સિવાય ઓઈલ કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારાને કારણે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજીના ભાવમાં પણ વધુ વધારો જોવા મળી શકે છે.
સામાન્ય લોકો પર શું થશે અસર?
ઉર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલ મોંઘું રહેશે અને રશિયા તરફથી પુરવઠો મર્યાદિત રહેશે તો તેની અસર સામાન્ય લોકોના જીવન પર ઝડપથી જોવા મળશે. પરિવહન ખર્ચના કારણે ખાદ્યપદાર્થો, શાકભાજી, દૂધ અને રોજિંદી ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધી શકે છે. ઉદ્યોગોના ખર્ચમાં વધારાને કારણે ઉત્પાદન મોંઘું થશે અને ફુગાવાનું દબાણ યથાવત રહેશે.
આ સાથે એરલાઇન્સ, લોજિસ્ટિક્સ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર પર વધારાનો બોજ પણ વધી શકે છે. સરકાર સમક્ષ એક મોટો પડકાર એ હશે કે વૈશ્વિક ભાવમાં વધારો વચ્ચે સ્થાનિક બજારને કેવી રીતે સંતુલિત કરવું.
વૈશ્વિક બજાર પર પણ તેની અસર જોવા મળી શકે છે
રશિયન તેલ પર અમેરિકાની કડકાઈની અસર માત્ર ભારત પુરતી સીમિત નહીં રહે. એશિયા અને યુરોપના ઘણા દેશો ઊર્જા પુરવઠાને લઈને નવી વ્યૂહરચના બનાવવાનું શરૂ કરી શકે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને દરિયાઈ માર્ગો પર વધતા જોખમોને કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં અસ્થિરતા વધુ વધવાની ધારણા છે.
નિષ્ણાંતોનું કહેવું છે કે જો આગામી દિવસોમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝની સ્થિતિ વધુ વણસી તો વિશ્વને મોટા ઉર્જા સંકટનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત જેવા મોટા આયાત કરતા દેશો માટે આવનારો સમય ઘણો પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો- દેશમાં ગેસની અછત નહીં થાય! ભારતીય ટેન્કર ‘સિમી’ એલપીજી સાથે હોર્મુઝ થઈને ગુજરાત પહોંચ્યું
