હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી વ્રતનું વિશેષ મહત્વ છે. જ્યેષ્ઠ માસના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીને અપરા એકાદશી કહેવામાં આવે છે, જેને અચલા એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષ 2026 માં, આ પવિત્ર વ્રત 13 મે 2026, બુધવારના રોજ મનાવવામાં આવશે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવામાં આવે છે. અપરા એકાદશીને કેટલાક વિસ્તારોમાં ભદ્રકાળી એકાદશી પણ કહેવામાં આવે છે. આવો જાણીએ આ એકાદશીની વિશેષતા, તેનું નામકરણ અને તેની પાછળની પૌરાણિક કથા.
અપરા એકાદશીની તારીખ અને મહત્વ
પંચાંગ અનુસાર, જ્યેષ્ઠ કૃષ્ણ એકાદશી તિથિ 12 મેના રોજ બપોરે 2:52 વાગ્યે શરૂ થશે અને 13 મેના રોજ બપોરે 1:29 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. ઉદયા તિથિના આધારે, 13 મેના રોજ ઉપવાસ કરવામાં આવશે. અપરા શબ્દનો અર્થ થાય છે ‘અમર્યાદિત’ અથવા ‘અપાર’. આ એકાદશી ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા માટે વિશેષ મહત્વની માનવામાં આવે છે. ભક્તિ સાથે ઉપવાસ કરવાથી ભક્તોને સુખ, સમૃદ્ધિ, માનસિક શાંતિ અને પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે.
અપરા એકાદશીને ભદ્રકાળી એકાદશી કેમ કહેવાય છે?
પંજાબ, હરિયાણા અને જમ્મુ અને કાશ્મીર જેવા ઉત્તર ભારતના કેટલાક રાજ્યોમાં અપરા એકાદશીને ભદ્રકાળી એકાદશી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. કારણ કે આ દિવસે દેવી ભદ્રકાળીની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ભદ્રકાળીના રૂપમાં માતા દુર્ગા ભક્તોની રક્ષા કરે છે અને નકારાત્મક શક્તિઓનો નાશ કરે છે. આ દિવસે ભદ્રકાળીની પૂજા કરવાથી ભય, શત્રુઓ અને પરેશાનીઓમાંથી મુક્તિ મળે છે.
બ્રહ્મ પુરાણમાં વર્ણવેલ વાર્તા
બ્રહ્મ પુરાણ અનુસાર અપરા એકાદશીનું વ્રત કરવાથી વ્યક્તિ જન્મ અને મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે. એક પ્રાચીન કથામાં કહેવાયું છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના ભક્તોની રક્ષા માટે એક ખાસ લીલાની રચના કરી હતી. જે ભક્તો આ દિવસે વ્રત રાખે છે અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરે છે, તેમને મોક્ષ પ્રાપ્તિનો માર્ગ સરળ લાગે છે. એટલા માટે આ એકાદશી ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે.
વિવિધ રાજ્યોમાં ઉજવણીની પરંપરા
અપરા એકાદશીને દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં અલગ-અલગ નામથી ઓળખવામાં આવે છે. ઓડિશામાં તેને જલક્રીડા એકાદશી કહેવામાં આવે છે, જ્યાં ભગવાન જગન્નાથની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. કેટલાક સ્થળોએ આ દિવસે ગંગા અથવા પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરવાનું વિશેષ મહત્વ છે. આમ આ એકાદશી સમગ્ર ભારતમાં ભક્તિ અને વિવિધતાનું સુંદર ઉદાહરણ છે.
