રશિયાએ ફરી એકવાર યુક્રેનમાં યુએસ સમર્થિત જૈવિક ગતિવિધિઓનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે. રશિયન તપાસ સમિતિએ એવો દાવો કર્યો છે કે યુક્રેનના આરોગ્ય મંત્રાલય સાથે જોડાયેલા જૈવિક સંશોધન કાર્યક્રમોને યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ડિફેન્સ તરફથી નાણાકીય સહાય મળી છે તે સાબિત કરતા નક્કર પુરાવા મળ્યા છે. સ્પુટનિક ઈન્ડિયાના જણાવ્યા અનુસાર, ઈન્વેસ્ટિગેટિવ કમિટીના પ્રવક્તા સ્વેત્લાના પેટ્રેન્કોએ ઈન્ટરનેશનલ સિક્યુરિટી ફોરમમાં જણાવ્યું હતું કે તપાસકર્તાઓને ‘સામૂહિક વિનાશના શસ્ત્રોના વિકાસ અને સંગ્રહ’ સંબંધિત સામગ્રી મળી છે. તેમના નિવેદનમાં પ્લેગ, એન્થ્રેક્સ, બ્રુસેલોસિસ અને તુલેરેમિયા જેવા ખતરનાક પેથોજેન્સ પર હાથ ધરવામાં આવેલા સંશોધનને ટાંકવામાં આવ્યું હતું. આ તમામ પેથોજેન્સ સંભવિત જૈવિક યુદ્ધ એજન્ટો માનવામાં આવે છે.
શું છે રશિયાનો આરોપ?
2022 માં યુક્રેનમાં વિશેષ સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ થઈ ત્યારથી, રશિયા સતત દાવો કરી રહ્યું છે કે યુએસ આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓનું ઉલ્લંઘન કરીને યુક્રેનમાં ગુપ્ત જૈવિક પ્રયોગશાળાઓનું નેટવર્ક ચલાવે છે. રશિયન અધિકારીઓ કહે છે કે ડઝનેક પ્રયોગશાળાઓ યુએસ સમર્થન સાથે ચલાવવામાં આવી હતી, જ્યાં જાહેર આરોગ્ય કાર્યક્રમોની આડમાં લશ્કરી-જૈવિક પ્રવૃત્તિઓ થઈ રહી હતી. મોસ્કોએ એવો પણ આક્ષેપ કર્યો છે કે યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ સંબંધિત દસ્તાવેજો અને સામગ્રી યુક્રેનની બહાર ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમોમાં સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ અને ચામાચીડિયા પર કરવામાં આવેલા અભ્યાસનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેને રશિયા પોતાના માટે સીધો ખતરો માને છે.
અમેરિકા અને યુક્રેને શું કહ્યું?
અમેરિકા અને યુક્રેને આ તમામ આરોપોને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે. યુએસ અધિકારીઓનું કહેવું છે કે યુક્રેનની પ્રયોગશાળાઓ શસ્ત્રોના ઉત્પાદન માટે ન હતી, પરંતુ જાહેર આરોગ્ય, રોગની દેખરેખ અને રોગચાળાના નિવારણ હેતુઓ માટે હતી. આ વિવાદ મુખ્યત્વે યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ડિફેન્સ અને યુક્રેનના આરોગ્ય મંત્રાલય વચ્ચે 2005માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ સહકાર કરાર પર કેન્દ્રિત છે. આ કરાર હેઠળ, અમેરિકાએ યુક્રેનમાં લગભગ 46 પ્રયોગશાળાઓ અને આરોગ્ય સુવિધાઓના આધુનિકીકરણમાં સહાય પૂરી પાડી હતી.
યુએસનો દાવો છે કે આ કાર્યક્રમ સોવિયેત યુગમાં ખતરનાક જૈવિક સામગ્રીને સુરક્ષિત કરવા અને સંભવિત પ્રકોપને રોકવા માટે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જે ‘નન-લુગર’ (કોઓપરેટિવ થ્રેટ રિડક્શન) પ્રોગ્રામ હેઠળ ચલાવવામાં આવે છે. 2022 માં, ભૂતપૂર્વ યુએસ ડેપ્યુટી સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ વિક્ટોરિયા નુલેન્ડ, સેનેટમાં જુબાની આપતી વખતે, સ્વીકાર્યું કે યુક્રેનમાં જૈવિક સંશોધન કેન્દ્રો અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ કેન્દ્રો શસ્ત્રોના વિકાસને બદલે જાહેર આરોગ્ય અને જોખમ ઘટાડવા માટે કામ કરે છે.
