નવી દિલ્હી. જો તમને લાગતું હોય કે મચ્છર તમને અન્ય કરતા વધુ કરડે છે, તો બની શકે કે તમે મચ્છરની ચોક્કસ પ્રજાતિના ‘પ્રિય’ છો. પરંતુ જરૂરી નથી કે દરેક મચ્છર તમને પસંદ કરે. એક નવા અભ્યાસમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે મચ્છરની વિવિધ પ્રજાતિઓ અલગ-અલગ મનુષ્યો તરફ આકર્ષાય છે. ફ્લોરિડા ઇન્ટરનેશનલ યુનિવર્સિટી (FIU) ના સંશોધકોએ 119 લોકો પર આ અભ્યાસ કર્યો હતો. આમાં વિશ્વની ત્રણ એવી મચ્છરની પ્રજાતિઓને સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે મનુષ્યમાં અનેક ગંભીર બીમારીઓ ફેલાવી શકે છે. સંશોધકોએ જોયું કે કેવી રીતે આ ત્રણેય પ્રજાતિઓ મનુષ્યની ગંધ અને તેમના શરીરમાંથી નીકળતા વિવિધ રાસાયણિક સંકેતોથી આકર્ષાય છે. એડીસ એજીપ્ટી, એડીસ આલ્બોપીકટસ અને ક્યુલેક્સ ક્વિન્કેફેસિયાટસનો અભ્યાસમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ત્રણેય વિવિધ રોગો ફેલાવવામાં ભૂમિકા ભજવે છે. જેમાં ડેન્ગ્યુ, ઝીકા, યલો ફીવર અને વેસ્ટ નાઇલ જેવા રોગોનો સમાવેશ થાય છે. પરિણામો ચોંકાવનારા હતા. ત્રણેય પ્રજાતિઓ સમાન લોકોને પસંદ ન હતી. દરેક પ્રજાતિ પોતાની રીતે માનવ શરીરની ગંધને ‘વાંચે છે’ અને તેના આધારે નક્કી કરે છે કે કઈ વ્યક્તિનો સંપર્ક કરવો.
હકીકતમાં, માનવ શરીરમાંથી હજારથી વધુ પ્રકારના અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનો મુક્ત થઈ શકે છે. આમાંના ઘણા વિશે વૈજ્ઞાનિકો હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે જાણતા નથી. આ રસાયણો આપણી કુદરતી ગંધનો ભાગ બનાવે છે અને મચ્છરો માટે અમુક પ્રકારના સંકેત તરીકે કામ કરી શકે છે.
અભ્યાસમાં બહાર આવ્યું છે કે એડીસ એજિપ્તી એવા લોકો પ્રત્યે વધુ આકર્ષાય છે જેમની ત્વચામાં અમુક અસ્થિર રસાયણોની માત્રા ઓછી હોય છે અને જેઓ શરીર પર કોઈ વધારાની સુગંધ નથી લગાવતા હતા. આ પ્રજાતિએ પણ નર પ્રત્યે થોડી પસંદગી દર્શાવી. આ મચ્છર દિવસ દરમિયાન વધુ સક્રિય હોય છે.
એડીસ આલ્બોપિકટસ, જેને એશિયન ટાઈગર મચ્છર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ત્વચામાંથી કુદરતી રીતે છોડાતા અમુક કીટોન્સ અને છોડની ગંધવાળા રસાયણો પ્રત્યે વધુ આકર્ષિત હતો. આ પણ એક પ્રજાતિ છે જે દિવસ દરમિયાન સક્રિય રહે છે.
ત્રીજી પ્રજાતિની પસંદગી, ક્યુલેક્સ ક્વિન્કેફેસિયાટસ, વધુ અલગ હોવાનું બહાર આવ્યું. આ મચ્છર સામાન્ય રીતે રાત્રે વધુ સક્રિય હોય છે અને તે માઇક્રોબાયોમ એટલે કે માનવ ત્વચા પર હાજર બેક્ટેરિયા, ફૂગ અને અન્ય સુક્ષ્મજીવોના સમુદાયને ઓળખવા પર વધુ આધાર રાખે છે.
આપણી ત્વચા પર લાખો સુક્ષ્મજીવો હંમેશા હાજર હોય છે. આ જીવાણુઓ આપણી ત્વચાની ગંધને અસર કરે છે. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે કેટલાક બેક્ટેરિયલ પરિવારો મચ્છરોને માણસો તરફ આવવા માટે પ્રેરિત કરી શકે છે, જ્યારે કેટલાક અન્ય બેક્ટેરિયા તેમને દૂર રાખવા માટે સંકેતો પ્રદાન કરી શકે છે.
તમને જણાવી દઈએ કે આ અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિક જર્નલ iScience માં પ્રકાશિત થયો છે. સંશોધન ટીમનું નેતૃત્વ FIU ન્યુરોજેનેટીસ્ટ મેથ્યુ ડીજેનારો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે સંશોધનનું નેતૃત્વ પીએચડી વિદ્યાર્થી કાયલી મેરેરો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. સંશોધકોના મતે, તેના પરિણામો ભવિષ્યમાં મચ્છરો દ્વારા ફેલાતા રોગોને રોકવા માટે નવી રીતો વિકસાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
આ પણ વાંચો – અખબાર પહેલાં તમારા રાજ્ય/શહેરના સમાચાર વાંચવા માટે ક્લિક કરો.
