યુએસ અને ઈરાન વચ્ચેના ઐતિહાસિક વચગાળાના પરમાણુ કરાર હેઠળ, ઈન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA) ના નિરીક્ષકો ટૂંક સમયમાં ઈરાનના અત્યંત સંવેદનશીલ યુરેનિયમ સંવર્ધન સ્થળોની મુલાકાત લેશે. IAEAના મહાનિર્દેશક રાફેલ મારિયાનો ગ્રોસીએ બુધવારે જાપાનના ફુકુશિમા દાઈચી પરમાણુ પ્લાન્ટમાં આયોજિત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો હતો કે બંને દેશોના રાષ્ટ્રપતિઓ દ્વારા હસ્તાક્ષર કરાયેલ કરારમાં નિરીક્ષણ પ્રક્રિયા સ્પષ્ટપણે સામેલ છે અને તે ‘ફરજિયાત’ હશે.
ગ્રોસીએ કહ્યું કે હું રાજકીય નિવેદનોને સંપૂર્ણપણે સમજું છું, તે વાસ્તવિકતાનો ભાગ છે. પરંતુ બંને દેશોના પ્રમુખો દ્વારા હસ્તાક્ષર કરાયેલા એમઓયુમાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે પરમાણુ સામગ્રી ધરાવતી તમામ સુવિધાઓનું IAEA દ્વારા નિરીક્ષણ અને ચકાસણી કરવામાં આવશે. આ દરમિયાન તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. તે કાલ પછીનો દિવસ હોઈ શકે છે, એક અઠવાડિયા પછી અથવા 10 દિવસમાં, સમય મહત્વપૂર્ણ નથી. મહત્વનું એ છે કે આ પ્રક્રિયા અનિવાર્યપણે આગળ વધશે.
IAEA ચીફનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે મંગળવારે નિરીક્ષણ મુદ્દે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વિરોધાભાસી નિવેદનો સામે આવ્યા છે. તેને ‘શબ્દોની લડાઈ’ ગણાવતા, ગ્રોસીએ કહ્યું કે જાહેર નિવેદનો ગમે તેટલા વિરોધાભાસી હોય, સહી કરેલ દસ્તાવેજ અંતિમ અને બંધનકર્તા છે. IAEAના વડા રાફેલ મારિયાનો ગ્રોસીએ આખરે ભાર મૂક્યો હતો કે ઈરાનના સંવર્ધન સ્થળોનું નિરીક્ષણ એ સોદાનો અભિન્ન ભાગ છે અને રાજકીય રેટરિકને ધ્યાનમાં લીધા વિના પ્રક્રિયા ચાલુ રહેશે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે આ પગલાથી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમની પારદર્શિતામાં વધારો થશે પરંતુ આ ક્ષેત્રમાં સ્થાયી શાંતિ અને વ્યાપક સમજૂતીનો માર્ગ પણ મોકળો થશે.
કરારની મુખ્ય શરતો
ગયા અઠવાડિયે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા વચગાળાના કરાર હેઠળ ઈરાન તેના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારને નોંધપાત્ર રીતે ઓછા સંવર્ધિત સ્તરે ઘટાડશે. તેના બદલામાં અમેરિકા દ્વારા ઈરાની તેલની નિકાસ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવશે. બંને પક્ષોને સંપૂર્ણ અને વ્યાપક પરમાણુ કરાર પર કામ કરવા માટે 60 દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.
સમજૂતી એક નાજુક યુદ્ધવિરામ પર આધારિત હોવાનું કહેવાય છે, જે પહેલાથી જ ઘણા મોરચે તંગ છે. લેબનોનમાં ઇઝરાયેલ અને ઇરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે ઇરાને તાજેતરમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી બંધ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. મંગળવારે લેબનોનમાં હિંસા ભડકી ઉઠી હતી, જોકે પરિસ્થિતિ વધુ બગડતી ટાળી છે.
