રશિયા-તાલિબાન સંરક્ષણ ડીલ: રશિયા અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગને લઈને મોટો વિકાસ થયો છે. અહેવાલો અનુસાર, મોસ્કો તાલિબાન સરકારને અદ્યતન એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ આપવા માટે સંમત છે. આ સંભવિત સંરક્ષણ સમજૂતીને પ્રાદેશિક રાજનીતિમાં મોટો ફેરફાર માનવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે તેનાથી પાકિસ્તાનની વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓ વધી શકે છે.
સૂત્રોને ટાંકીને મળતી માહિતી મુજબ, તાલિબાન સરકારના કાર્યવાહક સંરક્ષણ પ્રધાન મુલ્લા મોહમ્મદ યાકુબ મુજાહિદે તાજેતરમાં રશિયાની મુલાકાત લીધી હતી, જ્યાં બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ પર વિગતવાર વાતચીત થઈ હતી. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ મુલાકાત દરમિયાન રશિયાએ અફઘાનિસ્તાનને આધુનિક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ આપવા અંગે નક્કર આશ્વાસન આપ્યું હતું.
તાલિબાનની સૈન્ય ક્ષમતા વધારવાની તૈયારી
અહેવાલો અનુસાર, પ્રસ્તાવિત કરારમાં માત્ર હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી જ નહીં પરંતુ અન્ય જમીની સૈન્ય ઉપકરણો, સુરક્ષા તકનીક અને તાલિબાન દળો માટે તાલીમ કાર્યક્રમો પણ સામેલ હોઈ શકે છે. રશિયા અફઘાનિસ્તાનને કઈ હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી પ્રદાન કરશે તે હજી સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી, તેમ છતાં, “અદ્યતન હવાઈ સંરક્ષણ” શબ્દના ઉપયોગથી ઘણી અટકળોને જન્મ આપ્યો છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો તાલિબાનને આધુનિક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ મળી જાય તો અફઘાનિસ્તાનની સંરક્ષણ ક્ષમતા પહેલા કરતા ઘણી મજબૂત બની શકે છે. આ કારણે પાડોશી દેશો ખાસ કરીને પાકિસ્તાન માટે અફઘાન સરહદની અંદર સૈન્ય કાર્યવાહી કરવી સરળ નહીં હોય.
મોસ્કોમાં મહત્વની બેઠક યોજાઈ
કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે રશિયાની સુરક્ષા પરિષદના સચિવ સર્ગેઈ શોઇગુ અને તાલિબાન સરકારના રક્ષા મંત્રી મોહમ્મદ યાકુબ મુજાહિદની હાજરીમાં મોસ્કોમાં આ સંરક્ષણ સમજૂતી સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ બેઠક એવા સમયે થઈ છે જ્યારે રશિયા અને તાલિબાન પ્રશાસન વચ્ચેના સંબંધો સતત મજબૂત થઈ રહ્યા છે.
જો કે રશિયાએ હજુ સુધી તાલિબાન સરકારને ઔપચારિક માન્યતા આપી નથી, પરંતુ બંને પક્ષો વચ્ચે રાજકીય અને આર્થિક સંપર્કો સતત વધી રહ્યા છે. અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન સત્તા પર પાછા ફર્યા પછી, રશિયા એવા કેટલાક દેશોમાં સામેલ હતું જેણે કાબુલમાં તેની દૂતાવાસ બંધ કરી ન હતી.
રશિયા સાથે ગાઢ સંબંધો
તાલિબાન સરકાર લાંબા સમયથી રશિયા સાથે પોતાના સંબંધોને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અફઘાનિસ્તાનના પ્રતિનિધિમંડળે ઘણી વખત મોસ્કોની મુલાકાત લીધી છે. તાલિબાન નેતૃત્વ રશિયાને આ ક્ષેત્રમાં એક પ્રભાવશાળી અને મહત્વપૂર્ણ શક્તિ કેન્દ્ર માને છે.
રક્ષા મંત્રી મોહમ્મદ યાકુબ મુજાહિદે પોતાની રશિયાની મુલાકાત દરમિયાન કહ્યું હતું કે રશિયા સાથેના સંબંધો અફઘાનિસ્તાન માટે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે આગામી સમયમાં બંને દેશો વચ્ચેનો સહયોગ વધુ વ્યાપક અને સ્થિર બનશે.
પાકિસ્તાનની ચિંતા કેમ વધી?
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો તાલિબાનને આધુનિક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ મળશે તો તેની સીધી અસર પાકિસ્તાનની સુરક્ષા વ્યૂહરચના પર પડી શકે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, પાકિસ્તાને સરહદ પારના આતંકવાદ અને સુરક્ષા જોખમોના નામે અફઘાન વિસ્તારમાં અનેક હવાઈ હુમલાઓ કર્યા છે. પરંતુ અદ્યતન હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીની હાજરી આવી ક્રિયાઓને મુશ્કેલ બનાવી શકે છે.
આ કારણથી આ સંરક્ષણ કરારને પાકિસ્તાન માટે મોટો વ્યૂહાત્મક ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. ક્ષેત્રીય સુરક્ષા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અફઘાનિસ્તાનની સૈન્ય ક્ષમતામાં વધારો થવાથી દક્ષિણ એશિયા અને મધ્ય એશિયાની સુરક્ષા રાજનીતિ પર અસર પડી શકે છે.
S-400 સિસ્ટમ પહોંચાડવાની તૈયારીઓ છે?
જો કે રશિયાએ હજુ સુધી એ નથી જણાવ્યું કે તે કઈ સિસ્ટમ પ્રદાન કરવા જઈ રહ્યું છે, પરંતુ કેટલાક અહેવાલોમાં શક્ય છે કે મોસ્કો અફઘાનિસ્તાનને અત્યાધુનિક એર ડિફેન્સ ટેક્નોલોજી આપી શકે છે. આ કારણોસર, સોશિયલ મીડિયા અને વ્યૂહાત્મક વર્તુળોમાં S-400 જેવી સિસ્ટમને લગતી ચર્ચાઓ તેજ થઈ ગઈ છે.
જોકે, આ અંગે કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કોઈપણ અદ્યતન એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની તૈનાતી અફઘાનિસ્તાનની હવાઈ સંરક્ષણ ક્ષમતામાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.
2021 પછી સમીકરણ બદલાયું
2021માં અમેરિકી દળોની પીછેહઠ અને તાલિબાન સત્તા પર આવ્યા પછી રશિયાએ અફઘાનિસ્તાન સાથે વ્યવહારિક સંબંધો જાળવી રાખ્યા હતા. મોસ્કોએ કાબુલમાં તેની રાજદ્વારી હાજરી જાળવવાની સાથે સાથે આર્થિક સહયોગ પણ વધાર્યો હતો.
રશિયા અને તાલિબાન વહીવટીતંત્ર વચ્ચે 2022માં પ્રથમ મોટા આર્થિક કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા હતા, જેના હેઠળ રશિયાએ અફઘાનિસ્તાનમાં તેલ, ગેસ અને ઘઉંની સપ્લાય કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. આ પછી બંને પક્ષો વચ્ચેના સંપર્કો વધુ મજબૂત બન્યા.
પુતિને પણ સંકેતો આપ્યા છે
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન પહેલા જ સંકેત આપી ચૂક્યા છે કે અફઘાનિસ્તાનની વર્તમાન સ્થિતિને જોતા તાલિબાન પ્રશાસન સાથે વાતચીત ચાલુ રાખવી જરૂરી છે. તેમનું માનવું છે કે અફઘાનિસ્તાન સંપૂર્ણપણે તાલિબાનના નિયંત્રણમાં છે અને આવી સ્થિતિમાં વર્તમાન નેતૃત્વ સાથે સંપર્ક કર્યા વિના ત્યાંની સ્થિતિને પ્રભાવિત કરવી શક્ય નથી.
રશિયાની નવી વ્યૂહરચના દર્શાવે છે કે મોસ્કો હવે અફઘાનિસ્તાનને માત્ર સુરક્ષા પડકાર તરીકે જ નહીં, પરંતુ પ્રાદેશિક શક્તિના સંતુલનના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે પણ જોઈ રહ્યું છે.
આ પણ વાંચો- તેલથી લઈને શેરબજાર સુધી… જો ઈરાન હોર્મુઝમાં ટોલ લાદશે તો વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા પર શું થશે અસર?
