અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મંગળવારે રાત્રે વ્હાઇટ હાઉસમાં ભવ્ય રાત્રિભોજન દરમિયાન સાઉદી અરેબિયાને ‘મેજર નોન-નાટો સહયોગી’નો દરજ્જો આપ્યો હતો. સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન સાથેની બેઠક બાદ આ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, જે યુએસ-સાઉદી સંબંધોમાં નવી ઊંચાઈ દર્શાવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે પાકિસ્તાનને પણ 2004થી આ જ દરજ્જો મળ્યો છે. આ સ્થિતિ બંને દેશો માટે શા માટે ખાસ છે? ચાલો સમજીએ કે આ દરજ્જો શું છે, તે કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે અને વિશ્વની મહાસત્તા અમેરિકા તેને આટલું મહત્વ કેમ આપે છે.
સૌ પ્રથમ – ‘મુખ્ય બિન-નાટો સાથી’ શું છે?
કલ્પના કરો, નાટો (નોર્થ એટલાન્ટિક ટ્રીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન) એ અમેરિકાની સૌથી નજીકની મિત્રોની ક્લબ છે – જ્યાં 32 દેશો ‘એકબીજાને સુરક્ષિત કરવા’ માટે એકસાથે આવે છે. પરંતુ વિશ્વ મોટું છે અને અમેરિકાના ઘણા મિત્રો છે જેઓ નાટોના સભ્ય નથી, છતાં વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આવા મિત્રો માટે, 1987માં અમેરિકન કાયદો (સેક્શન 2350a)એ ‘મેજર નોન-નાટો એલી’નો ખ્યાલ બનાવ્યો. 1996માં તેને વધુ મજબૂત કરવામાં આવ્યું.
‘નોન-નાટો મેજર એલી’ – એટલે કે નાટોની બહારનો મુખ્ય સાથી દેશ. આ લશ્કરી જોડાણ નથી જ્યાં હુમલો થાય તો અમેરિકા તરત જ મદદ મોકલે. પરંતુ આ દરજ્જો મળ્યા બાદ દેશને અમેરિકા તરફથી સૈન્ય અને આર્થિક લાભો મળે છે જે અન્ય દેશોને મળતા નથી. યુએસ સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ કહે છે – આ સ્ટેટસ અમેરિકાની મિત્રતાનું મજબૂત પ્રતીક છે.
હાલમાં, ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન, ઇઝરાયેલ, ઇજિપ્ત, જોર્ડન, કુવૈત, કતાર, મોરોક્કો, પાકિસ્તાન, દક્ષિણ કોરિયા, થાઇલેન્ડ, બ્રાઝિલ, આર્જેન્ટિના, કોલંબિયા, ન્યુઝીલેન્ડ, ફિલિપાઇન્સ, ટ્યુનિશિયા, બહેરીન, કેન્યા અને હવે સાઉદી અરેબિયા જેવા 20 દેશો આ સ્થિતિ ધરાવે છે.
સાઉદીને ટ્રમ્પની ભેટઃ કેમ અને કેવી રીતે?
સાઉદીને આ દરજ્જો આપતા ટ્રમ્પે કહ્યું- આપણા સૈન્ય સહયોગને નવી ઊંચાઈ આપવા માટે સાઉદીને ‘મેજર નોન-નાટો સહયોગી’ બનાવવું જરૂરી હતું. વ્હાઇટ હાઉસના ઇસ્ટ રૂમમાં બ્લેક-ટાઇ ડિનર દરમિયાન આ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, જ્યાં સાઉદી રાજકુમાર અને ટ્રમ્પે વ્યૂહાત્મક સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
