રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારોનો ઇતિહાસ: રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારોની ગણતરી ભારતીય સિનેમાના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સન્માનોમાં થાય છે. દર વર્ષે દેશભરમાં બનેલી ફિલ્મો, કલાકારો અને ટેકનિશિયનના ઉત્કૃષ્ટ કાર્યને આ એવોર્ડ દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવે છે. આજે એટલે કે 22મી સપ્ટેમ્બરે ગુજરાતના એકતા નગરમાં 72મા રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં વર્ષ 2024માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મોને સન્માનિત કરવામાં આવશે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ સમારોહમાં વિજેતાઓને પુરસ્કારો આપશે.
આ વખતે કાર્તિક આર્યન અને મામૂટીને બેસ્ટ એક્ટર અને યામી ગૌતમને બેસ્ટ એક્ટ્રેસનો એવોર્ડ આપવામાં આવશે. પરંતુ આજે જેના પર સમગ્ર દેશની નજર છે તે એવોર્ડ સમારોહ ક્યારે અને કેવી રીતે શરૂ થયો? શું તમે જાણો છો કે કઈ ફિલ્મે પ્રથમ વખત બેસ્ટ ફીચર ફિલ્મનો એવોર્ડ જીત્યો હતો અને કયા અભિનેતાને પ્રથમ બેસ્ટ એક્ટરનો એવોર્ડ મળ્યો હતો? ચાલો જાણીએ નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ્સની લગભગ સાત દાયકા લાંબી સફરની કહાની.
એવોર્ડની સફર 1954માં શરૂ થઈ હતી
રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારોનો પાયો સ્વતંત્રતા પછીના સમયગાળામાં નખાયો હતો. 1949માં રચાયેલી ‘ફિલ્મ તપાસ સમિતિ’એ ભારતીય સિનેમામાં કલાત્મક અને ટેકનિકલ શ્રેષ્ઠતાને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ફિલ્મોને પુરસ્કારો આપવાની ભલામણ કરી હતી. આ ભલામણ બાદ વર્ષ 1954માં ‘સ્ટેટ એવોર્ડ ફોર ફિલ્મ્સ’ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી.
પ્રથમ એવોર્ડ સમારોહ દિલ્હીમાં યોજાયો હતો, જેમાં વર્ષ 1953માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મોનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. સમય સાથે, આ પુરસ્કારની માન્યતા અને વ્યાપ વધતો ગયો અને પછીથી ‘સ્ટેટ એવોર્ડ્સ ફોર ફિલ્મ્સ’નું નામ બદલીને ‘નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ’ કરવામાં આવ્યું.
‘શ્યામચી આયી’ પ્રથમ શ્રેષ્ઠ ફિચર ફિલ્મ હતી.
રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારોના શરૂઆતના દિવસોમાં, શ્રેષ્ઠ ફિચર ફિલ્મનો પુરસ્કાર સૌથી અગ્રણી સન્માનોમાંનો એક હતો. વર્ષ 1954માં પહેલીવાર આ સન્માન મરાઠી ફિલ્મ ‘શ્યામચી આઈ’ને આપવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મનું નિર્દેશન પી.કે. અત્રેએ કર્યું હતું.
તે સમયે પુરસ્કારોની શ્રેણીઓ આજની જેમ વિશાળ ન હતી. કલાકારો અને ટેકનિશિયન માટે અલગ પુરસ્કારો પાછળથી રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. એટલે કે શરૂઆતના રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારોમાં ફિલ્મની એકંદર સિદ્ધિને વધુ મહત્વ આપવામાં આવ્યું હતું.
