ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના યુદ્ધ વચ્ચે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગોમાંથી એક સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ યુદ્ધનો અખાડો બની ગયો છે. વિશ્વને તેલ પુરવઠાની જીવાદોરી ગણાતો આ માર્ગ અસરકારક રીતે બંધ છે, જેના કારણે ઘણા દેશોમાં ઈંધણની કટોકટી સર્જાઈ છે. હવે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ માટેની લડાઈ નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચી ગઈ છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને આ માર્ગ ફરીથી ખોલવાની માંગ કરી છે અને ધમકી આપી છે કે જો તે આમ નહીં કરે તો અમેરિકા સૈન્ય હુમલાને વધુ તીવ્ર બનાવી શકે છે. જો કે ઈરાન નમતું જોખતું નથી. હવે પ્રશ્નો એ છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું ભવિષ્ય શું હશે અને તેને કેવી રીતે ફરીથી ખોલી શકાય. ત્રણ સંભવિત કાનૂની, ભૌગોલિક રાજકીય અને લશ્કરી દૃશ્યો બહાર આવે છે.
હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ ઉત્તરમાં ઈરાન અને દક્ષિણમાં ઓમાનથી ઘેરાયેલું છે. ઈરાનનું આના પર ઘણા હદ સુધી નિયંત્રણ છે. યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ઈરાને આ માર્ગ પર પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. તે માત્ર 29 નોટિકલ માઈલ (લગભગ 53 કિલોમીટર) પહોળું છે અને લગભગ બે માઈલ પહોળા જહાજો તેમજ બે-માઈલ બફર ઝોન પસાર કરવા માટે અલગ ચેનલો ધરાવે છે. આ સમગ્ર વિસ્તાર ઈરાનના પાણીમાં આવે છે.
તમને જણાવી દઈએ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને શિપિંગ માટે સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરવામાં આવ્યું નથી, તેમ છતાં તેમાં ભારે અવરોધ સર્જાયો છે અને જહાજોની અવરજવર લગભગ નહિવત થઈ ગઈ છે. આ જળમાર્ગ આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. પર્સિયન ગલ્ફમાંથી બહાર નીકળવાનો આ એકમાત્ર રસ્તો છે અને સમગ્ર દરિયાઈ ટ્રાફિક આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. 2025 સુધીમાં, આ માર્ગ દરરોજ લગભગ 20 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ તેલ અને તેલ ઉત્પાદનો ખસેડી શકે છે, જે વૈશ્વિક દરિયાઈ તેલના વેપારમાં લગભગ 25 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે અને યુરોપ, એશિયા અને ઑસ્ટ્રેલિયા સહિતના બજારો સુધી પહોંચે છે. હવે તેને ખોલવા માટે 3 વિકલ્પો છે-
પ્રથમ દૃશ્ય: યુદ્ધવિરામ
પહેલો વિકલ્પ યુદ્ધવિરામનો છે. પરંતુ તે થઈ શકે છે જો ઈરાન સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને ફરીથી ખોલવાની ટ્રમ્પની માંગ સાથે સંમત થાય, પછી ભલે તે કાયમી યુદ્ધવિરામ સુધી પહોંચવા તરફનું કામચલાઉ પગલું હોય. જો આમ થશે તો રસ્તા પરનું મુખ્ય નિયંત્રણ ઈરાન પાસે રહેશે. જો કે દુશ્મનાવટનો અંત આવી ગયો હોય, પણ ઈરાન ત્યાંથી પસાર થતા વિદેશી જહાજો પર ટેરિફ લાદવાનો પ્રયાસ કરે તેવી દરેક શક્યતા છે.
