હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી બાદ બે અઠવાડિયા માટે યુદ્ધવિરામ થયો હતો. હવે ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ટોલ લાદવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. યુદ્ધ પહેલાં, હોર્મુઝ જહાજોની અવરજવર માટે મુક્ત હતું, પરંતુ જો હવે ટોલ લાદવામાં આવે તો તેલના ભાવમાં વધારો થવાની ખાતરી છે. જો કે, જો ઈરાન આવું કરશે તો આ પગલું દરિયાઈ વેપારના નિયમો વિરુદ્ધ હશે. દરિયાઈ વ્યાપારને નિયંત્રિત કરતા નિયમો, યુનાઈટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન ઓન ધ લો ઓફ ધ સીમાં કોડીફાઈડ, 1994 માં અમલમાં આવ્યા.
ફાઇનાન્શિયલ ટાઇમ્સે અહેવાલ આપ્યો છે કે ઇરાનના ઓઇલ, ગેસ અને પેટ્રોકેમિકલ પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટર્સના એસોસિએશનના પ્રવક્તા હમીદ હોસેનીએ જણાવ્યું હતું કે ઇરાન પસાર થતા કોઈપણ જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલવા માંગે છે અને દરેક જહાજનું નિરીક્ષણ કરવા માંગે છે. દેશ કથિત રીતે શિપિંગ કંપનીઓને તેમના ટેન્કરો હોર્મુઝમાંથી પસાર થવા દેવાના બદલામાં તેલના બેરલ દીઠ ડોલર ટોલ વસૂલવાનું આયોજન કરી રહ્યું છે. હુસૈનીએ કહ્યું કે, “ઈરાને હોર્મુઝમાંથી શું આવી રહ્યું છે અને શું બહાર જઈ રહ્યું છે તેના પર નજર રાખવાની જરૂર છે જેથી આ બે અઠવાડિયાનો ઉપયોગ શસ્ત્રોની ઉચાપત માટે ન થાય.”
શું ઈરાનની ટોલ વસૂલાત દરિયાઈ વેપારના નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે?
ઈરાનનો ટોલ તેના દેશની સુરક્ષા સ્થિતિને મજબૂત અને પ્રભાવિત કરવાની તેની યોજનાનો ભાગ હોવા છતાં, આ પગલું આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ વેપારના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરશે. યુનાઇટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન ઓન ધ લો ઓફ ધ સીની કલમ 17 જહાજોને પ્રાદેશિક સમુદ્રમાંથી નિર્દોષ પસાર થવાના અધિકારની ખાતરી આપે છે. તે કોઈપણ માર્ગને નિર્દોષ માને છે જ્યાં સુધી તે દરિયાકાંઠાના રાજ્યની શાંતિ, સારી વ્યવસ્થા અથવા સુરક્ષા માટે પ્રતિકૂળ ન હોય. કન્વેન્શન આગળ જણાવે છે કે, “આવો પેસેજ આ કન્વેન્શન અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના અન્ય નિયમો અનુસાર હશે.”
માત્ર પસાર થવાના આધારે જહાજો પર ટેક્સ લગાવી શકાતો નથી.
કન્વેન્શનની કલમ 26 એ સંજોગોને પણ નિર્ધારિત કરે છે કે જેના હેઠળ દરિયાકાંઠાનો દેશ વિદેશી જહાજો પર ફરજો લાદી શકે છે. તે જણાવે છે કે, “ફક્ત પ્રાદેશિક સમુદ્રમાંથી પસાર થવાના આધારે વિદેશી જહાજો પર કોઈ ડ્યુટી લાદી શકાતી નથી.” તદુપરાંત, કન્વેન્શન એ પણ પ્રદાન કરે છે કે દરિયાકાંઠાનું રાજ્ય ફક્ત વહાણને આપવામાં આવતી ચોક્કસ સેવાઓ માટે પ્રાદેશિક પાણીમાં પરિવહન કરતા વિદેશી જહાજોને ચાર્જ કરી શકે છે. આ શુલ્ક કોઈપણ ભેદભાવ વગર લાદવામાં આવશે. સમુદ્ર સંમેલનના કાયદા અનુસાર, જો કોઈ વિદેશી જહાજ દરિયાકાંઠાના દેશની સાર્વભૌમત્વ, પ્રાદેશિક અખંડિતતા અથવા રાજકીય સ્વતંત્રતા વિરુદ્ધ બળનો ઉપયોગ કરે અથવા ધમકી આપે તો તે દરિયાકાંઠાના દેશની શાંતિ, વ્યવસ્થા અથવા સુરક્ષા માટે પ્રતિકૂળ ગણી શકાય. આ સિવાય તેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ચાર્ટરમાં લખાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન પણ સામેલ છે.
