ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા પરમાણુ તણાવ વચ્ચે હવે એક મોટી ઘટના સામે આવી છે. અહેવાલો અનુસાર, ઈરાન તેના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડારને છોડી દેવા માટે સંમત થઈ ગયું છે. ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના રિપોર્ટ અનુસાર, પ્રસ્તાવિત સમજૂતી હેઠળ ઈરાન અમેરિકા સાથે ડીલ કરવા માટે રાજી થઈ ગયું છે અને તેના કબજામાં લગભગ 440 કિલોગ્રામ સંવર્ધિત યુરેનિયમ સોંપી શકે છે.
પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી તણાવ ચાલી રહ્યો હતો. અમેરિકા ઈરાન પર તેના યુરેનિયમ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરવા માટે સતત દબાણ કરી રહ્યું હતું. હવે જે રિપોર્ટ સામે આવી રહ્યો છે તેને બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં એક મોટો વળાંક માનવામાં આવી રહ્યો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ કરાર અંગે સત્તાવાર જાહેરાત કોઈપણ સમયે થઈ શકે છે.
ઈરાને સમજૂતીના સંકેતો આપ્યા
રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકન અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ઈરાને સંકેત આપ્યા છે કે તે સમૃદ્ધ યુરેનિયમના મુદ્દે સમજૂતી માટે તૈયાર છે. જો કે હજુ એ સ્પષ્ટ નથી થયું કે યુરેનિયમ કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ અમેરિકાને સોંપવામાં આવશે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ઔપચારિક સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર થયા પછી આ પદ્ધતિને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.
શરૂઆતમાં ઈરાન આ મુદ્દાને પ્રારંભિક વાટાઘાટોમાં સામેલ કરવાના પક્ષમાં ન હતું અને તેને પછીના તબક્કામાં લઈ જવા માંગતું હતું. પરંતુ અમેરિકન વાટાઘાટકારોએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો તેહરાન આ મામલે પ્રારંભિક પ્રતિબદ્ધતા નહીં બતાવે તો અમેરિકા મંત્રણા છોડીને ફરીથી સૈન્ય વિકલ્પ અપનાવી શકે છે.
અમેરિકન દબાણ બાદ વલણ બદલ્યું
રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તાજેતરના સમયમાં અમેરિકી સેનાએ ઈરાનના પરમાણુ સ્થળોને નિશાન બનાવવાની સંભવિત યોજનાઓ પણ તૈયાર કરી હતી. આમાં ઇસ્ફહાનમાં ભૂગર્ભ પરમાણુ કેન્દ્ર પર બંકર બસ્ટર હુમલો અને સંયુક્ત યુએસ-ઇઝરાયેલ કમાન્ડો ઓપરેશન જેવા વિકલ્પોનો સમાવેશ થાય છે. જો કે, આ યોજનાઓને અંતિમ મંજૂરી આપવામાં આવી ન હતી.
કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે વધતા દબાણ અને સંભવિત સૈન્ય કાર્યવાહીના ખતરા વચ્ચે ઈરાને વાટાઘાટોમાં નમ્રતા દર્શાવી અને યુરેનિયમ મુદ્દે સમજૂતીનો સંકેત આપ્યો.
ઈરાનના યુરેનિયમ ભંડાર કેટલા જોખમી છે?
ઈન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA)ના અંદાજ મુજબ ઈરાન પાસે લગભગ 970 પાઉન્ડ યુરેનિયમ છે જેને 60 ટકા સુધી સંવર્ધન કરવામાં આવ્યું છે. ઈઝરાયેલ લાંબા સમયથી દાવો કરી રહ્યું છે કે જો આ યુરેનિયમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવવામાં આવે તો તેમાંથી અનેક પરમાણુ હથિયારો બનાવી શકાય છે.
આ કારણે અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો ઈરાન પર સતત દબાણ બનાવી રહ્યા હતા. વાતચીત દરમિયાન એવો પ્રસ્તાવ પણ આવ્યો કે ઈરાન તેના યુરેનિયમ ભંડારને રશિયાને સોંપી શકે. આ પ્રકારનું મોડલ સૌપ્રથમવાર 2015ના પરમાણુ કરાર દરમિયાન અપનાવવામાં આવ્યું હતું, જે તત્કાલિન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાના કાર્યકાળ દરમિયાન લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું- સમજૂતી લગભગ નિશ્ચિત છે
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં દાવો કર્યો હતો કે સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટેની સમજૂતી લગભગ આખરી થઈ ગઈ છે. તેમણે કહ્યું કે હવે માત્ર અંતિમ શરતો અને ટેકનિકલ પાસાઓ પર ચર્ચા થવાની બાકી છે. ટ્રમ્પે આ સંભવિત સમજૂતીને શાંતિ સંબંધિત સમજૂતી પત્ર તરીકે ગણાવી હતી.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર પ્રસ્તાવિત ડ્રાફ્ટમાં યુદ્ધના અંતની ઔપચારિક ઘોષણા, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સામાન્ય હિલચાલની પુનઃસ્થાપના અને આગામી 30 થી 60 દિવસમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર નવી વાતચીત શરૂ કરવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો-વ્હાઈટ હાઉસ એટેકઃ વ્હાઇટ હાઉસની બહાર ફાયરિંગ કરનાર વ્યક્તિ કોણ હતી? સુરક્ષા દળો માર્યા ગયા
