અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. ફેડરલ રિઝર્વના ગવર્નર લિસા કૂકને બરતરફ કરવાના પ્રયાસને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા સોમવારે 5-4ના નિર્ણયમાં અવરોધિત કરવામાં આવ્યો હતો. 1913 માં ફેડરલ રિઝર્વની સ્થાપના પછી આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે કોઈ રાષ્ટ્રપતિએ કેન્દ્રીય બેંકના અધિકારીને હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે તેને ફગાવી દીધો હતો. સમાચાર એજન્સી રોઇટર્સના જણાવ્યા અનુસાર, સુપ્રીમ કોર્ટની નવ સભ્યોની બેન્ચે ફેડ ગવર્નર લિસા કૂકને તાત્કાલિક બરતરફ કરવાથી અટકાવતા નીચલી અદાલતના આદેશને હટાવવાની ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની વિનંતીને ફગાવી દીધી હતી.
1913 પછી પ્રથમ વખત કોઈ રાષ્ટ્રપતિ આવું કરી રહ્યા છે
તમને જણાવી દઈએ કે ફેડરલ રિઝર્વની સ્થાપના 1913માં થઈ હતી. ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધી અમેરિકાના કોઈપણ રાષ્ટ્રપતિએ કોઈ પણ કેન્દ્રીય બેંકના અધિકારીને બરતરફ કર્યા નથી. તેમના બીજા કાર્યકાળમાં, ટ્રમ્પે ફેડની સ્વતંત્રતા પર વારંવાર હુમલો કરીને તેમની કાર્યકારી સત્તાઓની મર્યાદાઓનું પરીક્ષણ કર્યું છે. લિસા કૂક ફેડરલ રિઝર્વ બોર્ડની સાત સભ્યોની ટીમનો ભાગ છે, જે યુએસની નાણાકીય નીતિ નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તેમનો કાર્યકાળ 2038 સુધી ચાલવાનો છે. તેમની નિમણૂક 2022માં તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ જો બિડેન દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
નિર્ણય પર ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય છતાં ટ્રમ્પે લિસા કુક સામે કાર્યવાહી કરવાની ધમકી આપી છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર લખ્યું હતું કે, અમે તરત જ એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે યોગ્ય પગલાં લઈશું કે કોઈ ગુનેગાર યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકાના કલ્યાણ સાથે સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લઈ શકે નહીં. તેમણે કોર્ટના નિર્ણયને ‘શુદ્ધ રીતે પ્રક્રિયાગત’ ગણાવ્યો હતો. તમને જણાવી દઈએ કે ટ્રમ્પે કુક પર છેતરપિંડીનો આરોપ લગાવ્યો હતો જે હજુ સુધી સાબિત થયો નથી. નોંધનીય છે કે ફેડની પ્રથમ અશ્વેત મહિલા ગવર્નર કૂક આ આરોપોને નકારી કાઢે છે. તેમણે કહ્યું કે નાણાકીય નીતિ પર મતભેદોને કારણે ટ્રમ્પ તેમને દૂર કરવા માંગે છે અને આ આરોપોનો બહાના તરીકે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પે ક્યારે તેમને હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો?
ટ્રમ્પે 25 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ સોશિયલ મીડિયા પર બરતરફીનો પત્ર પોસ્ટ કરીને કૂકને હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ ઝિયા કોબે પછી ચુકાદો આપ્યો હતો કે નોટિસ કે સુનાવણી વિના આ પગલું યોગ્ય પ્રક્રિયાનું ઉલ્લંઘન હતું. ન્યાયાધીશે જણાવ્યું હતું કે કુકે પદ સંભાળ્યું તે પહેલાં આક્ષેપો થયા હતા અને ફેડરલ રિઝર્વ એક્ટ હેઠળ પર્યાપ્ત ‘કારણ’ બનાવતા નથી. કોલંબિયા સર્કિટ કોર્ટ ઓફ અપીલ્સે પણ આ નિર્ણયને ટેકો આપ્યો હતો. હવે સુપ્રીમ કોર્ટે પણ ટ્રમ્પ સરકારની અપીલ ફગાવી દીધી છે.
ફેડરલ રિઝર્વનું મહત્વ
ફેડરલ રિઝર્વ એ વિશ્વની સૌથી પ્રભાવશાળી કેન્દ્રીય બેંક છે, જે યુએસ સહિત વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે વ્યાજ દરો નક્કી કરે છે. ટ્રમ્પની વાપસી બાદ આ સંગઠન તેમના નિશાના પર છે. 15 મેના રોજ, ફેડ ચેરમેન તરીકે જેરોમ પોવેલનો આઠ વર્ષનો કાર્યકાળ સમાપ્ત થયો. ટ્રમ્પના રિપ્લેસમેન્ટ, કેવિન વોર્શને 13 મેના રોજ સેનેટ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું અને 22 મેના રોજ શપથ લીધા હતા.
