જમ્મુ અને કાશ્મીરના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં ચેનાબ નદી પર સ્થિત 260 મેગાવોટની દુલ્હસ્તી ફેઝ-2 હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટને ભારતની મંજૂરીએ પાકિસ્તાનને કઠિન સ્થિતિમાં મૂક્યું છે. પાકિસ્તાન તેને સિંધુ જળ સંધિ (IWT)નું ઉલ્લંઘન ગણાવી રહ્યું છે. પરંતુ રસપ્રદ વાત એ છે કે ભારતે આ દાયકાઓ જૂની સંધિને ગયા વર્ષે જ સ્થગિત કરી દીધી હતી. ત્યારથી ભારત પોતાની ઈચ્છા મુજબ પાકિસ્તાન તરફ જતી નદીઓ પર પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપી રહ્યું છે. તાજેતરના નિવેદનમાં પાકિસ્તાનની લાચારી સ્પષ્ટ દેખાય છે. પાકિસ્તાને કેટલીક વખત ભારતને નદીના પાણી માટે વિનંતી કરી છે.
પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા તાહિર હુસૈન અન્દ્રાબીએ ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે ભારતે આ પ્રોજેક્ટ વિશે કોઈ પૂર્વ માહિતી કે સૂચના આપી નથી, જે 1960ની સિંધુ જળ સંધિનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે. તેમણે તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને દ્વિપક્ષીય કરારોની અવગણના ગણાવી. પાકિસ્તાન દાવો કરે છે કે સંધિ હેઠળ, ભારતને પશ્ચિમી નદીઓ (સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબ)ના મર્યાદિત ઉપયોગની મંજૂરી છે અને પાકિસ્તાન સાથે કોઈપણ નવા પ્રોજેક્ટની માહિતી શેર કરવી ફરજિયાત છે. પ્રવક્તાએ કહ્યું- અમે મીડિયા અહેવાલો જોયા છે કે ભારત ચિનાબ નદી પર દુલ્હસ્તી સ્ટેજ-2 પ્રોજેક્ટ બનાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ અંગે કોઈ પૂર્વ માહિતી આપવામાં આવી ન હતી, જે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
ગયા વર્ષે 22 એપ્રિલે પહેલગામ આતંકી હુમલાના એક દિવસ પછી, ભારતે 1960ની સિંધુ જળ સંધિ (IWT)ને સ્થગિત કરવા સહિત પાકિસ્તાન સામે અનેક શિક્ષાત્મક પગલાં લાદ્યા હતા. વિશ્વ બેંકની દલાલીવાળી IWT 1960ના દાયકાથી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સિંધુ નદી અને તેની ઉપનદીઓના વિતરણ અને ઉપયોગને નિયંત્રિત કરી રહી છે.
પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું- સિંધુ પાણી માટેના પાકિસ્તાની કમિશનરે ઉલ્લેખિત પ્રોજેક્ટ્સની પ્રકૃતિ, અવકાશ અને તકનીકી વિગતો અંગે ભારતમાં તેમના સમકક્ષ પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગી છે, અને તેઓ એ પણ જાણવા માંગે છે કે શું તે નવો પ્રોજેક્ટ છે, અથવા વર્તમાન પ્લાન્ટમાં કોઈ ફેરફાર અથવા વધારા છે. પ્રવક્તાએ કહ્યું કે IWT હેઠળ, ભારત પશ્ચિમી નદીઓ પર એકપક્ષીય રીતે કોઈપણ હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ કરવા માટે તેના મર્યાદિત હિસ્સાનો દુરુપયોગ કરી શકે નહીં.
ભારત તરફ, પર્યાવરણ મંત્રાલયની સમિતિએ ડિસેમ્બર 2025માં જમ્મુ અને કાશ્મીરના કિશ્તવાર જિલ્લામાં આ રન-ઓફ-ધ-રિવર પ્રોજેક્ટને પર્યાવરણીય મંજૂરી આપી હતી. તે હાલના 390 મેગાવોટના દુલ્હસ્તી સ્ટેજ-1 પ્રોજેક્ટનું વિસ્તરણ છે. સમિતિએ નોંધ્યું હતું કે પ્રોજેક્ટના પરિમાણો સંધિ સાથે સુસંગત છે, પરંતુ ભારતે એપ્રિલ 2025 માં પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાને પગલે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરી દીધી છે. હુમલામાં 26 લોકો માર્યા ગયા હતા, જેનો દાવો પાકિસ્તાન સ્થિત આતંકવાદી જૂથ લશ્કર-એ-એલટીના પ્રોક્સી સંગઠન ધ રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ (TRF) દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. સંધિ સસ્પેન્શન પછી, ભારત સિંધુ બેસિનમાં સાવલકોટ (1,856 મેગાવોટ), રાતલે, બર્સર, પાકલ ડુલ, વગેરે જેવા અનેક પ્રોજેક્ટને ઝડપી-ટ્રેક કરી રહ્યું છે. ભારતીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ પગલાં જળ સુરક્ષા અને હાઇડ્રોપાવર સંભવિતતા વધારવા માટે છે.
