અલ નીનો ઈફેક્ટ: દુષ્કાળ અને રેકોર્ડ બ્રેકિંગ ગરમી… અલ નીનો પરત આવવાને કારણે ખતરો વધ્યો, ભારતમાં…

અલ નીનો અસર: અમેરિકાના ક્લાઈમેટ પ્રિડિક્શન સેન્ટર (CPC)એ કહ્યું છે કે પેસિફિક મહાસાગરમાં અલ નીનોની સ્થિતિ યથાવત છે અને આગામી મહિનાઓમાં તે વધુ મજબૂત થવાની શક્યતા છે. એજન્સી અનુસાર, તેની અસર 2026-27ના શિયાળા સુધી ચાલુ રહી શકે છે. ગયા મહિને પણ અલ નીનોની સ્થિતિ નોંધાઈ હતી, જેના કારણે વૈશ્વિક હવામાન પેટર્ન પર અસર થવાની શક્યતા વધી ગઈ છે.

અલ નીનો એ કુદરતી આબોહવાની ઘટના છે જે જ્યારે મધ્ય અને પૂર્વ વિષુવવૃત્તીય પેસિફિક મહાસાગરમાં સમુદ્રનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધી જાય ત્યારે વિકસે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, વેપાર પવન નબળો પડે છે, જે વૈશ્વિક હવામાન સિસ્ટમને અસર કરે છે. આના પરિણામે કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિશય વરસાદ થઈ શકે છે, જ્યારે ઘણા વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ અને ગરમીની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.

ભારતના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસા પર અલ નીનોની સીધી અસર હોવાનું માનવામાં આવે છે. જ્યારે તે સક્રિય થાય છે, ત્યારે ચોમાસાના પવનો નબળા પડી શકે છે, જેનાથી દેશમાં સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદની શક્યતા વધી જાય છે.

સામાન્ય સંજોગોમાં હિંદ મહાસાગરમાંથી આવતા ભેજયુક્ત પવનો ભારતમાં સારો વરસાદ પૂરો પાડે છે. પરંતુ અલ નીનો દરમિયાન, પેસિફિક મહાસાગરનું વધતું તાપમાન આ પવનોના પ્રવાહને અસર કરી શકે છે, જેનાથી ચોમાસું નબળું પડી શકે છે. જેના કારણે દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ અને તાપમાનમાં અસાધારણ વધારો જોવા મળી શકે છે.

હવામાનશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે અલ નીનો દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાની કૃષિને અસર કરી શકે છે. ઓછા વરસાદના કિસ્સામાં, ચોખા, કપાસ, સોયાબીન અને અન્ય મુખ્ય પાકોના ઉત્પાદનને અસર થવાની સંભાવના છે.

ભારતમાં કુલ વાર્ષિક વરસાદનો મોટો હિસ્સો ચોમાસું મેળવે છે, તેથી વરસાદમાં ઘટાડો કૃષિ ઉત્પાદન અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર સીધી અસર કરી શકે છે. તેની સાથે રવિ સિઝનના પાક પર પણ અસર જોવા મળી શકે છે.

ઇન્ડોનેશિયામાં ખેડૂતો સંભવિત લાંબા દુષ્કાળને ધ્યાનમાં રાખીને સામાન્ય કરતાં વહેલા વાવણીની તૈયારી કરી રહ્યા છે. તે જ સમયે, મલેશિયામાં પણ કૃષિ ઉત્પાદન પર અસર થવાની સંભાવના છે. નિષ્ણાતોના મતે અલ નીનોના કારણે ઘણા દેશોમાં પાક ઉત્પાદન ઘટી શકે છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અલ નીનો એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં સર્જાતા વાવાઝોડાની ગતિવિધિને પણ અસર કરે છે. યુ.એસ.માં વાવાઝોડાની મોસમ સામાન્ય રીતે અલ નિનો દરમિયાન પ્રમાણમાં નબળી હોય છે. જો કે, હવામાનશાસ્ત્રીઓ માને છે કે ઓછી સક્રિય સિઝનમાં પણ શક્તિશાળી તોફાન વિકસી શકે છે, તેથી તકેદારી જરૂરી છે.

અલ નીનો મજબૂત થવાની સંભાવનાએ વિશ્વના ઘણા દેશોના હવામાન અને કૃષિ નિષ્ણાતોની ચિંતા વધારી દીધી છે. ભારત સહિત ઘણા દેશો હવે આગામી ચોમાસા અને વરસાદની પેટર્ન પર નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે તેની અસર ખાદ્ય ઉત્પાદન, જળ સંસાધનો અને અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે.