વેનેઝુએલા પર અમેરિકાના તાજેતરના હુમલા અને રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોના ‘અપહરણ’ પછી લેટિન અમેરિકામાં તણાવ ચરમસીમા પર છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હવે કોલંબિયા, ક્યુબા અને મેક્સિકોને સૈન્ય કાર્યવાહીની ચેતવણી આપી છે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે જો આ દેશો તેમના વલણમાં સુધારો નહીં કરે તો અમેરિકા કાર્યવાહી કરશે. તેમણે આ વલણને ડ્રગ હેરફેર સામેના પગલાં અને પશ્ચિમી ગોળાર્ધમાં યુએસ હિતોના રક્ષણ સાથે જોડ્યું. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ થાય છે કે શું આ દેશોની સેના વિશ્વની સૌથી મોટી મહાસત્તા અમેરિકાનો સામનો કરવા સક્ષમ છે?
લશ્કરી શક્તિમાં ભારે અસમાનતા
આ નિવેદનોએ લેટિન અમેરિકામાં અમેરિકન હસ્તક્ષેપને લગતા જૂના તણાવને પુનર્જીવિત કર્યો છે. જે દેશોને ચેતવણી આપવામાં આવી છે તેઓ વોશિંગ્ટનના હસ્તક્ષેપની તરફેણમાં નથી, પરંતુ તેમની સેનાઓની ક્ષમતા અમેરિકાની સરખામણીમાં અત્યંત મર્યાદિત છે. અમેરિકાની સૈન્ય તાકાત વિશ્વમાં સૌથી વધુ માનવામાં આવે છે. 2025 માં તેનું સંરક્ષણ બજેટ $895 બિલિયન છે – જીડીપીના લગભગ 3.1 ટકા. 2025 ગ્લોબલ ફાયરપાવર રેન્કિંગ અનુસાર, બ્રાઝિલ પાસે લેટિન અમેરિકામાં સૌથી શક્તિશાળી સૈન્ય છે અને તે વૈશ્વિક સ્તરે 11મા ક્રમે છે. સક્રિય સૈનિકોની સંખ્યા, ફાઇટર એરક્રાફ્ટ, ટાંકી, નૌકા સંસાધનો અને લશ્કરી બજેટ – આ દેશો દરેક ધોરણે અમેરિકા કરતાં ઘણા પાછળ છે. પરંપરાગત યુદ્ધમાં અમેરિકન ફાયદો સ્પષ્ટ છે. લેટિન અમેરિકન સૈન્ય અમેરિકન હસ્તક્ષેપનો અસરકારક રીતે સામનો કરવામાં અસમર્થ છે. જો કે, કેટલાક દેશો પાસે મજબૂત અર્ધલશ્કરી દળો છે, જેનો ઉપયોગ અસમપ્રમાણ યુદ્ધ (ગેરિલા વ્યૂહ)માં થઈ શકે છે.
‘ગ્લોબલ ફાયરપાવર 2025’ અનુસાર લેટિન અમેરિકાની સ્થિતિ:
- બ્રાઝિલ: આ ક્ષેત્રમાં સૌથી શક્તિશાળી સૈન્ય (વૈશ્વિક રેન્ક: 11મું).
- મેક્સિકો: વૈશ્વિક રેન્ક 32મો.
- આર્જેન્ટિના: વૈશ્વિક રેન્ક 33મો
- કોલંબિયા: વૈશ્વિક રેન્ક 46મું.
- ચિલી: ગ્લોબલ રેન્ક લગભગ 47માં છે. આધુનિક સાધનો અને સારી એરફોર્સ/નેવી.
- વેનેઝુએલા: વૈશ્વિક ક્રમાંક 50મો.
- ક્યુબા: વૈશ્વિક રેન્ક 67મું.
આ તમામ દેશો અમેરિકાથી ઘણા પાછળ છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુ.એસ. પાસે હજારો ફાઇટર પ્લેન, એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ અને અદ્યતન ટેકનોલોજી છે, જ્યારે લેટિન અમેરિકન દેશોની સેનાઓ મુખ્યત્વે આંતરિક સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સંરક્ષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
અર્ધલશ્કરીઓ: લેટિન અમેરિકાનું ગુપ્ત શસ્ત્ર
કેટલાક મોટા લેટિન અમેરિકન દેશોના નામ ઉપર આપવામાં આવ્યા છે. પરંતુ મુખ્ય ખતરો માત્ર ચાર દેશો – ક્યુબા, કોલંબિયા, વેનેઝુએલા અને મેક્સિકો પર છે. આમાં અમેરિકાએ વેનેઝુએલા પર હુમલો કરીને તેના રાષ્ટ્રપતિને પકડી લીધા છે. જો કે, એક એવું ક્ષેત્ર છે જ્યાં આ દેશોને તુલનાત્મક ફાયદો માનવામાં આવે છે અને તેઓ અમેરિકાને હરાવી શકે છે. આ તેમના અર્ધલશ્કરી દળો છે. આ જૂથો ઘણીવાર નિયમિત સૈન્યની સમાંતર કામગીરી કરે છે અને અસમપ્રમાણ યુદ્ધ અને બિનપરંપરાગત વ્યૂહરચનાઓનો આશરો લે છે.
ક્યુબા એવું કહેવાય છે કે તેની પાસે વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્ધલશ્કરી દળ છે – લગભગ 11.4 લાખ સભ્યો. આમાં દેશ-નિયંત્રિત લશ્કર અને પડોશી-આધારિત સંરક્ષણ સમિતિઓનો સમાવેશ થાય છે. સૌથી મોટી સંસ્થા ‘ટેરિટોરિયલ ટ્રુપ્સ મિલિશિયા’ છે, જે બાહ્ય જોખમો અથવા આંતરિક કટોકટીના કિસ્સામાં નિયમિત સેનાને મદદ કરવા માટે નાગરિક અનામત તરીકે કામ કરે છે.
