આફ્રિકન દેશ યુગાન્ડામાં 15 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી યોજાવા જઈ રહી છે, પરંતુ નિષ્પક્ષ અને મુક્ત મતદાનની આશાઓ ગંભીર પડકારનો સામનો કરી રહી છે. મતદાનના માત્ર બે દિવસ પહેલા (13 જાન્યુઆરીએ સાંજે 6 વાગ્યાથી) સમગ્ર દેશમાં જાહેર ઇન્ટરનેટ સેવા સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ઉપરાંત, રસ્તાઓ પર સૈનિકો અને સુરક્ષા દળોની ભારે હાજરી છે, જેના કારણે સામાન્ય નાગરિકોમાં ભય અને અસુરક્ષાનું વાતાવરણ છે. વિપક્ષી નેતા બોબી વાઈન (રોબર્ટ ક્યાગુલાની)એ તેને ચૂંટણીમાં ધાંધલ ધમાલ અને દમનનું કાવતરું ગણાવ્યું છે.
હકીકતમાં, આ ચૂંટણી 81 વર્ષીય રાષ્ટ્રપતિ યોવેરી મુસેવેની માટે સાતમી મુદત મેળવવાની તક છે, જેઓ 1986 થી સતત સત્તામાં છે. તેમની મુખ્ય સ્પર્ધા 43 વર્ષીય બોબી વાઇન સામે છે, જેઓ ભૂતપૂર્વ પોપ સ્ટાર બનેલા રાજકારણી છે જે યુવાનોમાં પરિવર્તનની લહેર ઉભી કરી રહ્યા છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે મુસેવેનીની સત્તામાં વાપસી લગભગ નિશ્ચિત છે, પરંતુ તેઓ હવે સુરક્ષા દળો અને તેમના પુત્ર જનરલ મુહુઝી કૈનેરુગાબા (સેનાના ટોચના કમાન્ડર) પર વધુ નિર્ભર છે.
નોંધનીય છે કે મુસેવેનીએ બે વખત બંધારણમાં ફેરફાર કર્યો છે અને વય અને કાર્યકાળની મર્યાદા દૂર કરી છે. વિરોધીઓને જેલમાં ધકેલી દેવા, ગાયબ કે દબાવી દેવાનું સામાન્ય બની ગયું છે. શાસક રાષ્ટ્રીય પ્રતિકાર ચળવળ (NRM) પાસે કોઈ સ્પષ્ટ ઉત્તરાધિકારી નથી, જેનાથી વારસાગત શાસનનો ભય વધી રહ્યો છે.
ઈન્ટરનેટ બંધ…લોકશાહી પર મોટો હુમલો
યુગાન્ડા કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન (UCC) એ ‘ઓનલાઈન ખોટી માહિતી, ગેરમાહિતી, ચૂંટણીમાં છેતરપિંડી અને હિંસા માટે ઉશ્કેરવાના જોખમ’ને રોકવાના નામે ઈન્ટરનેટ બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિની ભલામણ પર લેવામાં આવ્યો છે. પરંતુ ટીકાકારો તેને વિરોધને ડામવા અને લોકોને ચૂંટણીની અનિયમિતતાઓ (દા.ત. બેલેટ સ્ટફિંગ, વોટ હેરાફેરી) વિશેની માહિતી શેર કરવાથી રોકવાની યુક્તિ ગણાવે છે. 2021ની ચૂંટણીમાં પણ આવું જ બ્લેકઆઉટ થયું હતું, જે ઘણા દિવસો સુધી ચાલ્યું હતું.
વિરોધ વ્યૂહરચના: મતોનું રક્ષણ
બોબી વાઇનના નેશનલ યુનિટી પ્લેટફોર્મ (NUP) એ સમર્થકોને મતદાન મથકો નજીક કાયદાકીય 20 મીટરનું અંતર જાળવવા, જાગ્રત રહેવા અને હેરાફેરી અટકાવવા માટે હાકલ કરી છે. ચૂંટણી પંચે લોકોને અપીલ કરી છે કે તેઓ મતદાન કર્યા પછી ઘરે પાછા ફરે અને જો જરૂરી હોય તો મત ગણતરી પર નજર રાખે. વાઇને સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું છે કે પહેલું પગલું એ છે કે આપણે બધા મતદાન મથકો પર રહીએ (20 મીટરના અંતરનું નિરીક્ષણ કરીને) અને ખાતરી કરીએ કે કોઈ ગુનાહિત ઘટનાઓ ન બને. અમે દરેકને તેમના કેમેરાનો ઉપયોગ કરવા અને કોઈપણ અનિયમિતતા રેકોર્ડ કરવા વિનંતી કરીએ છીએ.
