હાલમાં, પૃથ્વીના દુર્લભ ખનિજોને પકડવા માટે સમગ્ર વિશ્વમાં સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. અત્યાર સુધી આ ક્ષેત્રમાં ચીનનું વર્ચસ્વ છે અને આ હકીકત અમેરિકા માટે નારાજ છે. આ દરમિયાન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રેર અર્થ મિનરલ્સને લઈને એક મોટી બેઠક બોલાવી છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર બુધવારે યુરોપિયન યુનિયન અને અન્ય દેશોના મંત્રીઓની એક મહત્વપૂર્ણ બેઠકનું આયોજન કરવા જઈ રહ્યું છે. બેઠકનો મહત્વનો મુદ્દો ‘ક્રિટીકલ મિનરલ્સ’ રહેશે.
તમને જણાવી દઈએ કે ક્રિટિકલ મિનરલ્સમાં કોબાલ્ટ, નિકલ, મેંગેનીઝ, ગ્રેફાઇટ અને લિથિયમ જેવા ઘણા ખનિજોનો સમાવેશ થાય છે. “રેર અર્થ” પણ આ શ્રેણીમાં આવે છે. રેર અર્થ એ 17 પ્રકારના ધાતુ તત્વો છે, જેનો ઉપયોગ ઘણા આધુનિક તકનીકી ઉપકરણોમાં થાય છે. ફ્રેન્ચ સંશોધન જૂથ સર્કલ સાયક્લોપ્સના અહેવાલ મુજબ, 2019માં વિશ્વમાં દુર્લભ પૃથ્વીનું ક્રૂડ ઉત્પાદન 2.20 લાખ ટન હતું, જે 2024માં વધીને 3.90 લાખ ટન થયું છે, એટલે કે પાંચ વર્ષમાં 77 ટકાનો વધારો થયો છે.
ચુંબકીય દુર્લભ પૃથ્વી શું છે?
આ ક્ષેત્રના આર્થિક મૂલ્યનો મોટો ભાગ ચાર ઘટકોમાંથી આવે છે. આ નિયોડીમિયમ, પ્રસિયોડીમિયમ, ડિસપ્રોસિયમ અને ટેર્બિયમ છે. આ ચારને “ચુંબકીય દુર્લભ પૃથ્વી” કહેવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ કાયમી ચુંબક બનાવવામાં થાય છે, ખાસ કરીને નિયોડીમિયમ-આયર્ન-બોરોન ચુંબક. આ ચુંબક સામાન્ય ચુંબક કરતાં લગભગ 10 ગણા વધુ શક્તિશાળી હોય છે. દુર્લભ પૃથ્વીના ઉપયોગથી ચુંબકની શક્તિ વધે છે અને તેનું કદ અને વજન ઘટે છે.
ટ્રમ્પ કેમ પકડવા માંગે છે?
દુર્લભ પૃથ્વી આજે ઘણા ક્ષેત્રોની કરોડરજ્જુ બની ગઈ છે. દરેક સ્માર્ટફોનમાં હાજર, તેઓ સ્ક્રીન પરફોર્મન્સને સુધારે છે અને ફોનને વાઇબ્રેટ કરવામાં મદદ કરે છે. એક સ્માર્ટફોનમાં લગભગ ત્રણ ગ્રામ રેર અર્થ હોય છે. રેર અર્થ હાઇબ્રિડ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોમાં પણ મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. ફ્રાન્સના બ્યુરો ઓફ જીઓલોજિકલ એન્ડ માઇનિંગ રિસર્ચના અંદાજ મુજબ, દરેક હાઇબ્રિડ અથવા ઇલેક્ટ્રિક વાહન મોટરમાં 1.2 થી 3.5 કિલોગ્રામ દુર્લભ પૃથ્વી હોય છે. આ ઉપરાંત, તેઓ વાહનોમાં સ્થાપિત નાની મોટર્સમાં પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે, જેમ કે મોટર જે પાર્કિંગ વખતે બાજુના અરીસાઓને આપમેળે ફોલ્ડ કરે છે. રેર અર્થનો ઉપયોગ પેટ્રોલ-ડીઝલથી ચાલતા વાહનોમાં પણ થાય છે, ખાસ કરીને કેટાલિટિક કન્વર્ટરમાં.
ઉદ્યોગમાં મહત્વપૂર્ણ
તેલ, કાચ અને લેસર ઉદ્યોગોમાં પણ દુર્લભ પૃથ્વીનો ઉપયોગ થાય છે. રાસાયણિક ઉદ્યોગમાં, સેરિયમનો ઉપયોગ તેલ શુદ્ધિકરણ અને ગ્લાસ પોલિશિંગમાં થાય છે. આ સીરીયમનો ઉપયોગ સિગારેટ લાઇટરની ચકમકમાં પણ થાય છે. એર્બિયમનો ઉપયોગ દાંત, ત્વચા અને આંખો સંબંધિત તબીબી ક્ષેત્રોમાં થાય છે. એર્બિયમ અને નિયોડીમિયમનો ઉપયોગ ઔદ્યોગિક લેસર બનાવવામાં પણ થાય છે, જેનો ઉપયોગ કાપવા અને કોતરણી માટે થાય છે.
