અમેરિકાના નેતૃત્વ હેઠળ, ચીનના વર્ચસ્વથી મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત કરવાની દિશામાં એક મોટું વ્યૂહાત્મક પગલું લેવામાં આવી રહ્યું છે. યુએસએ લગભગ 50 દેશોના ટ્રેડિંગ બ્લોકની દરખાસ્ત કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય નિર્ણાયક ખનિજોના ઉત્પાદન, પ્રક્રિયા અને કિંમતોને સ્થિર કરવાનો છે. એક દિવસ પહેલા એટલે કે 4 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ વોશિંગ્ટનમાં આયોજિત ‘ક્રિટીકલ મિનરલ્સ મિનિસ્ટ્રિયલ’ દરમિયાન અમેરિકાએ આ મોટા પગલાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ એક વૈશ્વિક વ્યૂહરચના છે જે ચીનની એકાધિકારને તોડીને ભવિષ્યની ટેક્નોલોજી પર તેનું નિયંત્રણ સુરક્ષિત કરે છે.
આ દરખાસ્ત વોશિંગ્ટનમાં યોજાયેલી ‘ક્રિટીકલ મિનરલ્સ મિનિસ્ટ્રીયલ’ મીટિંગ દરમિયાન સામે આવી હતી, જ્યાં યુએસ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વેન્સે સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે યુએસ અને તેના સાથીઓએ એક માળખું બનાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરવું પડશે જેમાં ટેરિફ અને ન્યૂનતમ કિંમતો દ્વારા સ્થાનિક અને મિત્ર દેશના ઉત્પાદકોને સુરક્ષિત કરી શકાય.
વેન્સે જણાવ્યું હતું કે યુએસ દુર્લભ પૃથ્વી અને અન્ય નિર્ણાયક ખનિજો માટે બેઝલાઇન કિંમતો નક્કી કરવા વિચારી રહ્યું છે, જેથી ચીન જેવા દેશો ભાવ ઘટાડીને સંભવિત સ્પર્ધકોને બજારમાંથી બહાર કાઢી ન શકે. તેમણે કહ્યું- આપણે નિર્ણાયક ખનિજોની કિંમતો વધુ અનુમાનિત અને ઓછી અનિયમિત બનાવવાની છે, તો જ અમેરિકા તેના નિર્ણાયક ખનીજ ઉદ્યોગને ફરીથી બનાવી શકશે.
વાન્સે સૂચિત ટ્રેડિંગ બ્લોકને ‘ભાગીદાર અને સાથી વચ્ચે સુરક્ષિત ક્ષેત્ર’ તરીકે વર્ણવતા કહ્યું કે તેનો હેતુ યુએસ ઉદ્યોગને આવશ્યક ખનિજોનો અવિરત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો અને મિત્ર દેશોમાં સંયુક્ત ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનો હતો. તેમણે કહ્યું- આપણે નિર્ણાયક ખનિજો માટે કોઈ ત્રીજા પક્ષ પર નિર્ભર રહેવાની જરૂર નથી. આપણે એકબીજા પર વિશ્વાસ રાખવો પડશે.
પહેલનો ઉદ્દેશ
લિથિયમ, કોબાલ્ટ, નિકલ અને ‘રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ’ જેવા ખનિજોની સપ્લાય ચેઇનને ચીનના પ્રભાવથી મુક્ત કરવી પડશે. અમેરિકાએ એક ટ્રેડ ઝોન બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે જેમાં 50+ દેશો કોઈપણ અવરોધ વિના આ ખનિજોનો વેપાર કરી શકશે. ચાઇના ઘણીવાર અન્ય દેશોની કંપનીઓને ઓછી કિંમતે બજારમાં ખનિજો ડમ્પ કરીને બરબાદ કરે છે. આ બ્લોક હેઠળ ‘લઘુત્તમ ભાવ’ નક્કી કરવામાં આવશે જેથી સભ્ય દેશોના ઉત્પાદકો સુરક્ષિત રહે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં $10 બિલિયન સરકારી દેવું અને ખાનગી રોકાણ સાથે વ્યૂહાત્મક અનામત બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી, જે આ બ્લોકનો આધાર બનશે.
