યુએસ અને રશિયા વચ્ચે છેલ્લી અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણ સંધિ ન્યૂ સ્ટાર્ટ (નવી વ્યૂહાત્મક આર્મ્સ રિડક્શન ટ્રીટી) હતી, જે સત્તાવાર રીતે 5 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ સમાપ્ત થઈ હતી. વિશ્વની છેલ્લી પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણ સંધિ સમાપ્ત થતાં, વૈશ્વિક સુરક્ષા અંગેની ચિંતાઓ વધુ ઘેરી બની છે. આ દરમિયાન અમેરિકા અને ચીન એકબીજા સાથે ફસાયા છે. અમેરિકાએ ચીન પર ગુપ્ત રીતે પરમાણુ પરીક્ષણ કરવાના ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. બીજી તરફ, ચીને આ આરોપોને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે અને તેમને “પાયાવિહોણા અને ખોટા પ્રચાર” ગણાવ્યા છે. બે મહાસત્તાઓ વચ્ચેનો આ વિવાદ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે વિશ્વમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં પરમાણુ હથિયાર ધરાવનાર અમેરિકા અને રશિયા એ વાત પર સહમત થયા છે કે શસ્ત્ર નિયંત્રણ પર ટૂંક સમયમાં નવી વાતચીત શરૂ કરવી જરૂરી છે.
અમેરિકાનો આરોપઃ ચીન ગુપ્ત રીતે પરમાણુ પરીક્ષણ કરી રહ્યું છે
જિનીવામાં નિઃશસ્ત્રીકરણ પર યુએન સમર્થિત કોન્ફરન્સમાં બોલતા, ટોચના યુએસ શસ્ત્ર નિયંત્રણ અધિકારી થોમસ ડીનોનોએ કહ્યું કે ચીને ગુપ્ત પરમાણુ પરીક્ષણો કર્યા છે અને તેને છુપાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. “યુએસ સરકાર વાકેફ છે કે ચીને પરમાણુ વિસ્ફોટક પરીક્ષણો કર્યા છે, જેમાં સેંકડો ટનની રેટેડ ઉપજ સાથે પરીક્ષણોની તૈયારીનો સમાવેશ થાય છે,” તેમણે કહ્યું, સમાચાર એજન્સી એપી. યુએસ કહે છે કે ચીનની પરમાણુ નીતિમાં “કોઈ મર્યાદા, કોઈ પારદર્શિતા, કોઈ દેખરેખ” નથી, જે વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો બની શકે છે.
ચીનનો વળતો પ્રહારઃ આરોપો ખોટા છે, અમેરિકા જવાબદારીથી ભાગી રહ્યું છે
બીજી તરફ ચીને અમેરિકાના આ આરોપોને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે. ચીનના રાજદૂત શેન જિયાને જણાવ્યું હતું કે બેઇજિંગ હજુ પણ પરમાણુ પરીક્ષણ પર સ્વૈચ્છિક મોરેટોરિયમનું પાલન કરી રહ્યું છે. તેમણે યુ.એસ. પર વળતો પ્રહાર કરતા કહ્યું કે આ આરોપો “પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણથી ધ્યાન હટાવવાનો અને અમેરિકાના પરમાણુ સાર્વભૌમત્વને ન્યાયી ઠેરવવાનો પ્રયાસ” છે. ચીનની દલીલ છે કે અમેરિકા અને રશિયાની સરખામણીમાં તેનો પરમાણુ ભંડાર હજુ પણ ઘણો નાનો છે અને વાસ્તવિક જવાબદારી આ બે દેશોની છે.
50 વર્ષમાં પહેલીવાર હથિયારો પર કાનૂની પ્રતિબંધ નથી
ન્યૂ સ્ટાર્ટ સંધિના અંત સાથે, છેલ્લા પચાસ વર્ષમાં પ્રથમ વખત એવું બન્યું છે કે અમેરિકા અને રશિયાના પરમાણુ શસ્ત્રો પર કોઈ કાયદાકીય મર્યાદા બાકી નથી. સંધિએ બંને દેશોને મહત્તમ 1,550 તૈનાત પરમાણુ શસ્ત્રો સુધી મર્યાદિત કર્યા. તેના અંત પછી, અમેરિકા અને રશિયાના વાટાઘાટકારો અબુ ધાબીમાં મળ્યા અને ટૂંક સમયમાં વાટાઘાટો શરૂ કરવા સંમત થયા. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને સંધિની શરતોને એક વર્ષ સુધી જાળવી રાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, પરંતુ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેનો સ્વીકાર કર્યો ન હતો. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે કોઈપણ નવી સમજૂતી ચીનને સામેલ કર્યા વિના અધૂરી રહેશે.
અમેરિકાનું દબાણ, ચીનની સ્પષ્ટ ના
યુએસ સ્ટેટ સેક્રેટરી માર્કો રુબિયોએ જણાવ્યું હતું કે ચીનને સામેલ કર્યા વિના કોઈપણ ડીલ અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓને “ઓછી સલામત” બનાવશે. અમેરિકાનો દાવો છે કે 2020માં ચીનનો પરમાણુ ભંડાર લગભગ 200 હતો જે હવે વધીને 600થી વધુ થઈ ગયો છે અને 2030 સુધીમાં 1,000ને પાર કરી શકે છે.તે સાથે જ ચીને આ વાતનો સ્પષ્ટ ઈન્કાર કર્યો અને કહ્યું કે તે હાલમાં કોઈપણ ત્રિપક્ષીય કરારમાં ભાગ લેશે નહીં.
