નવી દિલ્હી. પોતાને શારીરિક રીતે ફિટ રાખવા માટે લોકો જીમનો સહારો લે છે અને ઘણી કસરત કરે છે. શરીરની સંભાળ રાખવા માટે જીમ છે, પણ મનની સંભાળ રાખવા શું કરવું? શરીરની જેમ મનને પણ સ્વસ્થ રાખવું ખૂબ જ જરૂરી છે. મનને સ્વસ્થ રાખવા માટે, વ્યક્તિ યોગની મદદ લઈ શકે છે, જેમાં મનની મુખ્ય 5 વૃત્તિઓનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. ઘણીવાર આપણે આપણા જ વિચારોમાં ફસાઈ જઈએ છીએ અને આપણું મન તણાવગ્રસ્ત થઈ જાય છે. મનની સમસ્યાઓ પણ શરીરને બીમાર કરી શકે છે, તેથી યોગમાં મનની મુખ્ય 5 વૃત્તિઓ સમજાવવામાં આવી છે, જેની મદદથી જીવનશૈલી અને તણાવ બંનેને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. ચિત્ત વૃત્તિ નિરોધનો સીધો અર્થ છે મનનો અભ્યાસ કરવો અને મનને તમામ પ્રકારના બોજોમાંથી મુક્ત કરવું. આ માટે યોગમાં 5 મનની વૃત્તિનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં પ્રમાનવૃત્તિ, વિપર્યાય વૃત્તિ, વિકલ્પ વૃત્તિ, નિદ્રા વૃત્તિ અને સ્મૃતિ વૃત્તિનો સમાવેશ થાય છે.
આયુષ મંત્રાલયની માહિતી અનુસાર, પ્રમાનવૃત્તિ એ ધ્યાનનો પ્રથમ તબક્કો છે, જેમાં મનને યોગ્ય જ્ઞાન અને અનુભૂતિની સ્થિતિમાં લાવવામાં આવે છે, જેમાં આંખ અને કાન દ્વારા જ્ઞાનનો સીધો અનુભવ થાય છે. બીજો તબક્કો વિપર્યાવૃત્તિ છે. તેનાથી વિપરીત, કાર્ય મૂંઝવણ દૂર કરવાનું છે. વિપર્યાવૃત્તિ એ મનની અંદર રહેલા વિપરીત જ્ઞાનમાં પરિવર્તન છે. ત્રીજો તબક્કો વિકલ્પ વૃત્તિ છે. વિકલ્પ વૃત્તિ એટલે શબ્દોનું જ્ઞાન, જે કોઈપણ વસ્તુથી રહિત હોય. તેને કલ્પના દ્વારા મેળવેલ જ્ઞાન પણ કહેવાય છે પણ તેને કોઈ વસ્તુ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.
ચોથો તબક્કો ઊંઘનો છે. તેનો અર્થ છે જ્ઞાનનો અભાવ. આ સ્થિતિમાં મન જ્ઞાનની સ્થિતિથી દૂર રહે છે અને તેની અંદર તમસનો અનુભવ થાય છે. પાંચમો તબક્કો મેમરી છે. મતલબ કે જ્યારે મન જૂની યાદોને વારંવાર યાદ કરવા લાગે છે. મન ભૂતકાળની ઘટનાઓ કે ક્ષણોમાં રહે છે અને તે ક્ષણો તેને સુખનો અનુભવ કરાવે છે.
આ પાંચ વૃત્તિઓ મનના તમામ વિકારોને દૂર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને તણાવ અને બોજમાંથી મુક્ત કરવામાં મદદ કરે છે.
–IANS
આ પણ વાંચો – અખબાર પહેલા તમારા રાજ્ય/શહેરના સમાચાર વાંચવા માટે ક્લિક કરો.
