અમેરિકા અને કેનેડા વચ્ચે ચાલી રહેલા રાજદ્વારી અને વેપાર તણાવની અસર હવે સંરક્ષણ સંબંધો પર પણ પડવા લાગી છે. કેનેડામાં યુએસ એમ્બેસેડર પીટ હોકસ્ટ્રાએ ચેતવણી આપી છે કે જો કેનેડા 88 F-35 ફાઇટર એરક્રાફ્ટ ખરીદવાના તેના વચનથી પાછું વળે છે, તો નોર્થ અમેરિકન એરોસ્પેસ ડિફેન્સ કમાન્ડ (NORAD) ની રચનામાં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે.
મુખ્ય વિવાદ શું છે?
Hoekstraનું નિવેદન ત્યારે આવ્યું જ્યારે ગયા મહિને કેનેડાએ F-35 સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ્સ માટે યુએસ સાથેના $19 બિલિયનના સોદાની ‘સમીક્ષા’ કરવાનો નિર્ણય કર્યો. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા કેનેડા પર ટેરિફ (આયાત જકાત) લાદવાની ધમકી આપ્યા બાદ કેનેડાની સરકારે આ નિર્ણય લીધો છે. 2023 માં, કેનેડાએ લોકહીડ માર્ટિન પાસેથી 88 F-35 જેટ ખરીદવાનો સોદો કર્યો છે. તેમાંથી 16 એરક્રાફ્ટ માટે ચૂકવણી કરવામાં આવી છે અને 2026માં ડિલિવરી થવાની છે.
NORAD પર શું અસર થશે?
1957 માં સ્થપાયેલ, NORAD એ યુએસ અને કેનેડાનું સંયુક્ત લશ્કરી સંગઠન છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય ઉત્તર અમેરિકાની હવાઈ અને દરિયાઈ સુરક્ષાને સુનિશ્ચિત કરવાનું છે, જેમાં મિસાઈલો અને દુશ્મન વિમાનોની શોધનો સમાવેશ થાય છે. આ કરાર બંને દેશોને એક્શન લેવાની મંજૂરી આપે છે જો કોઈપણ દેશના નજીકના એરક્રાફ્ટ દ્વારા કોઈ ખતરો જોવા મળે છે, એરસ્પેસને ધ્યાનમાં લીધા વગર.
યુએસ એમ્બેસેડરે સીબીસી ન્યૂઝને કહ્યું – જો કેનેડા આ ક્ષમતા (F-35) પ્રદાન કરશે નહીં, તો અમારે તે ખામીઓ જાતે ભરવી પડશે. તેમનું કહેવું છે કે જો કેનેડા આ આધુનિક વિમાનોની ખરીદીમાંથી ખસી જશે તો ઉત્તર અમેરિકાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને ફરીથી ડિઝાઇન કરવી પડશે.
કેનેડાનો ‘પ્લાન બી’ અને અમેરિકાનો વાંધો
તેની F-35 ડીલની સમીક્ષા કરવા સાથે, કેનેડા હવે સ્વીડિશ સંરક્ષણ કંપની સાબ સાથે વાત કરી રહ્યું છે. કેનેડા ઘણા વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે. જેમ કે 72 Gripen E જેટ્સ અને 6 GlobalEye સર્વેલન્સ એરક્રાફ્ટ. યુએસ એમ્બેસેડર હોકસ્ટ્રાએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે જો કેનેડિયન સરકાર ‘ગ્રિપેન’ જેટનો વિકલ્પ પસંદ કરે તો પણ NORAD વ્યવસ્થા પર પુનર્વિચાર કરવો પડશે. તેણે અમેરિકન એફ-35ની સરખામણીમાં સ્વીડિશ વિમાનોને નબળા ગણાવ્યા.
