ભારતીય સેનાના ભૂતપૂર્વ વડા જનરલ એમ.એમ. નરવણેના પુસ્તક ‘ફોર સ્ટાર્સ ઓફ ડેસ્ટિની’ને હજુ સુધી સંરક્ષણ મંત્રાલયની મંજૂરી મળી નથી. આ એ જ પુસ્તક છે જેનો ઉલ્લેખ લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ કર્યો હતો. આ અંગે ભારે હોબાળો થયો હતો. તમને જણાવી દઈએ કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ડઝનબંધ સૈન્ય અધિકારીઓના પુસ્તકોને લીલી ઝંડી મળી ગઈ છે, જ્યારે જનરલ નરવણેનું આ પુસ્તક એકમાત્ર એવી હસ્તપ્રત તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે હજુ પણ સમીક્ષા હેઠળ છે.
ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસે માહિતીના અધિકાર (આરટીઆઈ) તરફથી મળેલા પ્રતિસાદને ટાંકીને એક અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે સંરક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે 2020 અને 2024 વચ્ચે કુલ 35 પુસ્તકોના શીર્ષકો મંજૂરી માટે આવ્યા હતા. તેમાંથી 32ને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. માત્ર ત્રણ જ બાકી છે. નરવણેનું પુસ્તક પણ તેમાં સામેલ છે.
આરટીઆઈ અનુસાર, પેન્ડિંગ દર્શાવવામાં આવેલા ત્રણ પુસ્તકોમાં ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફ જનરલ એનસી વિજ દ્વારા લખાયેલ પુસ્તક ‘અલોન ઇન ધ રિંગ’ મે 2025માં બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. તે જ સમયે, બ્રિગેડિયર જીવન રાજપુરોહિતના પુસ્તકને પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે. હવે આ યાદીમાં જનરલ નરવણેનું પુસ્તક એકમાત્ર છે જે સત્તાવાર રીતે મંત્રાલય સાથે અટવાયું છે.
આખરે ‘ફોર સ્ટાર્સ ઑફ ડેસ્ટિની’માં શું છે?
જનરલ નરવણે 2019 થી 2022 સુધી આર્મી ચીફ હતા. આ તે સમયગાળો હતો જ્યારે પૂર્વી લદ્દાખમાં વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર ચીન સાથે તણાવ ચરમ પર હતો. ડિસેમ્બર 2023માં પ્રકાશિત આ પુસ્તકના કેટલાક અંશોએ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વર્તુળોમાં હલચલ મચાવી દીધી હતી. રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો છે કે પુસ્તકમાં જનરલ નરવણેએ 31 ઓગસ્ટ 2020ની રાતનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, જ્યારે ચીની ટેન્ક રેચિન લા વિસ્તાર તરફ આગળ વધી રહી હતી.
રાહુલ ગાંધીના કહેવા પ્રમાણે, તેમણે લખ્યું છે કે સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહ સાથેની તેમની વાતચીત દરમિયાન તેમને ‘હોટ પોટેટો’ (ખૂબ જ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ) આપવામાં આવી હતી. તેણે આંખના પલકારામાં મોટા લશ્કરી નિર્ણયો લેવા પડ્યા. એવું માનવામાં આવે છે કે લદ્દાખની ગતિવિધિ અને સરકાર સાથે સૈન્ય સંવાદ વિશેના આ સંવેદનશીલ ઘટસ્ફોટને કારણે, સંરક્ષણ મંત્રાલય તેની સંપૂર્ણ સમીક્ષા કરી રહ્યું છે.
