ભગવાન બુદ્ધે જીવનભર લોકોને સાચો માર્ગ બતાવ્યો. તેઓ કહેતા હતા કે તમામ સુખ અને દુ:ખ ક્ષણિક છે. પરંતુ એકવાર એક યુવકે તેમને એક પ્રશ્ન પૂછ્યો જેના પર બુદ્ધ પણ થોડીવાર માટે મૌન થઈ ગયા. આ પ્રશ્ને માત્ર બુદ્ધને વિચારવા મજબૂર કર્યા જ નહીં, પણ જીવનની વાસ્તવિક પ્રાથમિકતા સમજવાની તક પણ પૂરી પાડે છે.
એક યુવાનની જિજ્ઞાસા
એક દિવસ બુદ્ધ તેમના શિષ્યો સાથે ઝાડની છાયા નીચે બેઠા હતા. ત્યારે એક યુવક તેની પાસે આવ્યો. તે બુદ્ધની કીર્તિ સાંભળીને આવ્યો હતો અને તેના જ્ઞાનની કસોટી કરવા માંગતો હતો. યુવકે આદરપૂર્વક પ્રણામ કરીને પૂછ્યું, ‘પ્રભુ, દુનિયામાં સૌથી મહત્ત્વની વસ્તુ શું છે?’ શું સંપત્તિ, શું જ્ઞાન કે શક્તિ?’
બુદ્ધ મૌન થઈ ગયા
શિષ્યો વિચારતા હતા કે બુદ્ધ તરત જ જવાબ આપશે. પરંતુ બુદ્ધ થોડીવાર મૌન રહ્યા. તેણે યુવાનની આંખોમાં જોયું અને પછી ધીમેથી હસ્યો. આ પ્રશ્ન સામાન્ય ન હતો. મોટાભાગના લોકો દુઃખ, બીમારી કે મોક્ષ વિશે પૂછતા હતા, પરંતુ આ યુવક જીવનની ઉત્પત્તિ સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નો પૂછતો હતો.
બુદ્ધનો અનોખો જવાબ
બુદ્ધે યુવકને પૂછ્યું, ‘જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે અઢળક સંપત્તિ હોય પણ તેની તબિયત સારી ન હોય તો શું તે સુખી થશે?’ યુવકે કહ્યું, ના. ત્યારે બુદ્ધે પૂછ્યું, ‘જો કોઈની પાસે સ્વાસ્થ્ય અને સંપત્તિ બંને હોય, પણ મનમાં શાંતિ ન હોય તો શું તે સુખી થશે?’ યુવકે ફરી કહ્યું, ના.
જાગૃતિ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે
ત્યારે બુદ્ધે કહ્યું, ‘જગતમાં સૌથી મહત્વની વસ્તુ જાગૃતિ છે. જે વ્યક્તિ વર્તમાનમાં સંપૂર્ણ રીતે જીવવાનું શીખે છે તે જ જીવનમાં સાચું સુખ મેળવી શકે છે. બુદ્ધે સમજાવ્યું કે માત્ર ધન, જ્ઞાન કે સત્તા પૂરતું નથી. જો આપણે વર્તમાનમાં જીવતા નથી, તો આ બધું અર્થહીન છે.
