નેપાળમાં નવી બલેન શાહ સરકાર બન્યા બાદ ભારત સાથેના સંબંધોમાં નવીનતા આવી છે. પરંતુ પૂર્વ નેપાળી પીએમ કે. પી. સરમા ઓલીના સમયમાં શરૂ થયેલો જમીન વિવાદ હજુ પણ પાયાની સમસ્યા છે. હવે આ મુદ્દે નેપાળ સરકાર તરફથી નવું નિવેદન સામે આવ્યું છે, સંધિના આધારે કાઠમંડુ ભારતના ત્રણ ક્ષેત્રો પર પોતાનો અધિકાર જમાવી રહ્યું છે. તે સંધિના દસ્તાવેજોથી વાકેફ નથી. નેપાળ સરકારે તેની સંસદને કહ્યું છે કે તે પુષ્ટિ કરી શકતી નથી કે તેની પાસે 1816ની સુગૌલી સંધિના મૂળ દસ્તાવેજો છે કે નહીં. તમને જણાવી દઈએ કે, આ સંધિમાં હિમાલયના દેશની બ્રિટિશ ભારત સાથેની સરહદ નક્કી કરવામાં આવી હતી.
નેપાળી મીડિયાના અહેવાલો અનુસાર, બેલેન સરકારે તેના દાવાને વધુ મજબૂત કરવા માટે નેપાળના વિવિધ આર્કાઇવ્સ અને સંગ્રહાલયોમાં આ કાગળો શોધી કાઢ્યા હતા. પરંતુ આ સંધિ સંબંધિત દસ્તાવેજો હજુ સુધી મળ્યા નથી. નોંધનીય છે કે આ સંધિના આધારે નેપાળ લિપુલેખ-કાલાપાની અને લિમ્પિયાધુરાને ભારતનો ભાગ હોવાનો દાવો કરી રહ્યું છે. પૂર્વ નેપાળી પીએમ કેપી સરમા ઓલીએ પોતાના ઘરેલુ રાજકારણના પડકારોનો સામનો કરવા માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. હવે આ કારણે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં ખટાશ આવી રહી છે.
સુગૌલી સંધિના દસ્તાવેજો ક્યાં છે?
સુગૌલી સંધિ પર વાત કરતા નેપાળ સરકારના વિદેશ મંત્રી શિશિર ખનાલે સ્વીકાર્યું કે સરકાર નિશ્ચિતપણે કહી શકતી નથી કે તેની પાસે સંધિના મૂળ દસ્તાવેજો છે કે નહીં. “નેપાળ સરકાર પાસે અમારી પાસે સત્તાવાર સંધિ દસ્તાવેજો છે કે નહીં તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટ માહિતી નથી. એવા રેકોર્ડ્સ છે જે દર્શાવે છે કે કેટલીક સંધિઓ સંબંધિત દસ્તાવેજો રાષ્ટ્રીય આર્કાઇવ્ઝમાં રાખવામાં આવ્યા છે. પરંતુ અમારી પાસે તે ખરેખર સત્તાવાર સંધિઓ છે કે નહીં તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટ માહિતી નથી,” ખનાલે સંસદમાં જણાવ્યું હતું, કાઠમંડુ પોસ્ટના અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
નેપાળનો દાવો માત્ર સુગૌલી સંધિ પર આધારિત છે
વાસ્તવમાં, નેપાળ 1816માં બ્રિટિશ ભારત અને નેપાળ વચ્ચે થયેલી સુગૌલી સંધિના આધારે આ વિસ્તારોનો દાવો કરે છે. આ સરહદ વિવાદ મોટાભાગે કાલી અથવા મહાકાલી નદી ક્યાંથી નીકળે છે તેના પર રહેલો છે. કારણ કે સંધિ અનુસાર આ નદી નેપાળની પશ્ચિમી સરહદ માનવામાં આવતી હતી.
આ મુદ્દો ભારત અને નેપાળ વચ્ચે વિવાદનો મુદ્દો બની ગયો હતો
કેપી સરમા ઓલી સરકાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલ આ મુદ્દો નેપાળની કોઈપણ સરકાર માટે મોટો પડકાર છે. બલેન શાહે પણ આ મુદ્દે નિવેદન આપ્યું હતું કે માત્ર ભારત જ નહીં નેપાળે પણ ભારતની કેટલીક જમીન પર કબજો જમાવ્યો છે. જો કે, બાદમાં વિરોધને પગલે, બેલેન સરકારે સ્પષ્ટતા કરી કે વડા પ્રધાન તકનીકી રીતે સરહદ પારના કબજા વિશે વાત કરી રહ્યા હતા અને કહ્યું કે વિવાદિત વિસ્તારો પર કાઠમંડુનું વલણ બદલાયું નથી.
