નેપાળમાં નવી સરકારને ચૂંટવા માટે 5 માર્ચે મતદાન થશે જેમાં લગભગ 1.9 કરોડ લોકો ભાગ લેશે. યુવાનોની આગેવાની હેઠળના ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી વિરોધ દ્વારા સપ્ટેમ્બર 2025 માં સરકારને ઉથલાવી દેવામાં આવ્યા પછી દેશમાં પ્રતિનિધિ સભા માટે આ પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી છે. વિદ્યાર્થીઓના બળવાથી, આ પ્રજાસત્તાકનું નિયંત્રણ ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુશીલા કાર્કીની આગેવાની હેઠળની વચગાળાની સરકારના હાથમાં છે. 1959માં પ્રથમ ચૂંટણી યોજાઈ ત્યારથી આ નેપાળની 9મી સંસદીય ચૂંટણી હશે. હિમાલયની નજીક આવેલા આ દેશમાં મિશ્ર ચૂંટણી પ્રણાલી લાગુ કરવામાં આવી છે. જે તેના 2015ના બંધારણમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
પીઢ રાજકારણી પોતાનું નસીબ અજમાવી રહ્યા છે
ઘણા દિગ્ગજ રાજકારણીઓ આ ચૂંટણીમાં પોતાનું નસીબ અજમાવી રહ્યા છે અને તેના પર નજર રાખવા જેવી રહેશે. પરંપરાગત પક્ષોના નેતાઓ ઉપરાંત નેપાળની રાજધાની કાઠમંડુના પૂર્વ મેયર 35 વર્ષીય બલેન્દ્ર શાહ પણ તેમાંના એક છે. ‘બલેન’ના નામથી પ્રખ્યાત આ પૂર્વ રેપર પૂર્વ વડાપ્રધાન કેપી શર્મા ઓલી સામે ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. હિમાલયન પ્રજાસત્તાકમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા ભ્રષ્ટાચાર અને સામાજિક અસમાનતા અંગે વધી રહેલા લોકોના ગુસ્સા વચ્ચે ઓલીએ ગયા સપ્ટેમ્બરમાં રાજીનામું આપ્યું હતું. મોટાભાગના રાજકીય પક્ષોએ તેમના ઢંઢેરામાં બહેતર શાસન, ભ્રષ્ટાચારને નાથવા અને બેરોજગારી ઘટાડવા જેવા મુદ્દાઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું છે. આને અગાઉની સરકારના પતન તરફ દોરી ગયેલી હતાશાની સ્વીકૃતિ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ચૂંટણી ઝુંબેશ મુખ્યત્વે ‘જનરલ ઝેડ ચળવળ’ની માંગણીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જેમાં જવાબદારી (જાહેર અધિકારીઓની સંપત્તિની તપાસ અને સ્થાનિક ભ્રષ્ટાચારનો અંત), રોજગાર (રોજગારીની તકો ઊભી કરીને કામની શોધમાં વિદેશ જતા યુવાનોના મોટા પાયે સ્થળાંતર અટકાવવા) અને માળખાકીય સુધારાઓ (સીધા ચૂંટાયેલા કારોબારીની દરખાસ્તો, વડા પ્રધાનની સત્તાની મર્યાદા અને સત્તાની મર્યાદાઓ સહિત) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
અનેક રાજકીય પક્ષો ચૂંટણી મેદાનમાં છે
આ ચૂંટણીમાં અનેક રાજકીય પક્ષો ભાગ લઈ રહ્યા છે. નેપાળી કોંગ્રેસ પાર્ટી તેના પ્રમુખ ગગન થાપાના નેતૃત્વમાં 2026ની ચૂંટણી લડી રહી છે. પાર્ટીની ઝુંબેશ નવી પેઢીને નેતૃત્વ સંભાળવા અને પાર્ટીની છબીને ‘નવીકૃત’ પાર્ટી તરીકે રજૂ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. પાર્ટીના ઢંઢેરામાં સુશાસન, વહીવટી કાર્યક્ષમતા અને કડક મુદત મર્યાદાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને માળખાકીય સુધારાઓ માટે કહેવામાં આવ્યું છે. તેમાં રાષ્ટ્રપતિ માટે એક ટર્મ, વડાપ્રધાન અને મુખ્યમંત્રીઓ માટે બે, મંત્રીઓ માટે ત્રણ અને પાર્ટી-લિસ્ટ સાંસદો માટે એક ટર્મની મર્યાદાનો પ્રસ્તાવ છે.
CPN (UML) પાર્ટીએ 18 ડિસેમ્બર 2025 ના રોજ તેની 11મી કોંગ્રેસ યોજી અને CPN (UML) ના પ્રમુખ કેપી શર્મા ઓલીને પ્રમુખ તરીકે ફરીથી ચૂંટ્યા. આ પછી ઓલીને વડાપ્રધાન પદ માટે પાર્ટીના ઉમેદવાર પણ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. પાર્ટીના મેનિફેસ્ટોમાં વ્યાપક સામાજિક સુરક્ષા જાળ સાથે કલ્યાણ પ્રણાલીનું વચન આપવામાં આવ્યું છે.
