રશિયાએ બાંગ્લાદેશને ‘પરમાણુ શક્તિ’ બનાવ્યું! ભારત-પાકિસ્તાનને સમાન બનાવ્યા, પરંતુ…

બાંગ્લાદેશના ઇશ્વરી ઉપજિલ્લામાં સ્થિત રૂપપુર ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટમાં ઇંધણ લોડ કરવાનું કાર્ય સત્તાવાર રીતે શરૂ થયું છે. આ વિશાળ પ્લાન્ટને શરૂ કરવાની દિશામાં આ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ છે. બાંગ્લાદેશનો આ ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ રશિયાની મદદથી બનાવવામાં આવ્યો છે. સૌપ્રથમ તો એ સ્પષ્ટ કરીએ કે ‘પરમાણુ ઉર્જાથી સમૃદ્ધ’ હોવાનો અર્થ પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાનો નથી, પરંતુ પરમાણુ ઉર્જામાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવી છે. ચાલો આ સમગ્ર ઘટનાની ‘વાસ્તવિક વાર્તા’ અને તેમાં છુપાયેલી ‘બેગ’ સમજીએ.

વાસ્તવિક વાર્તા શું છે?

બાંગ્લાદેશ લાંબા સમયથી વીજળીની અછતથી પીડાઈ રહ્યું હતું. તેની વધતી અર્થવ્યવસ્થા અને ઉદ્યોગોને ચલાવવા માટે તેને વિશ્વસનીય ઉર્જા સ્ત્રોતની જરૂર હતી. આ જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા બાંગ્લાદેશે પબના જિલ્લાના રૂપપુર ખાતે તેનો પહેલો પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટ બનાવવાનું નક્કી કર્યું. આ પ્રોજેક્ટ બનાવવાનો કોન્ટ્રાક્ટ રશિયાની સરકારી પરમાણુ કંપની ‘રોસાટોમ’ને આપવામાં આવ્યો હતો.

રશિયાની મદદ – યુરેનિયમની ડિલિવરી અને ક્ષમતા

ઑક્ટોબર 2023 માં, રશિયાએ આ પ્લાન્ટ માટે યુરેનિયમ (પરમાણુ ઇંધણ)નો પહેલો માલ બાંગ્લાદેશને સોંપ્યો. આ સાથે બાંગ્લાદેશ વિશ્વનો 33મો દેશ બન્યો જેની પાસે પરમાણુ ઉર્જાથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા છે. આ પ્લાન્ટમાં 1200-1200 મેગાવોટના બે રિએક્ટર છે. 12 બિલિયન યુએસ ડોલરથી વધુની કિંમતનો આ પ્રોજેક્ટ રશિયાની નાણાકીય અને તકનીકી સહાયથી પૂર્ણ થઈ રહ્યો છે. જ્યારે સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત થશે, ત્યારે પદ્મા નદીના કિનારે સ્થિત આ પ્લાન્ટની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 2,400 મેગાવોટ હશે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે તબક્કાવાર રોલઆઉટ

ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA)ની કડક માર્ગદર્શિકા અનુસાર આ પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટને શરૂ કરવાની પ્રક્રિયા તબક્કાવાર કરવામાં આવી રહી છે. આ પ્રક્રિયાના પ્રથમ ભાગરૂપે મંગળવારે યુનિટમાં ફ્યુઅલ લોડિંગની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી હતી.

દક્ષિણ એશિયાનો ત્રીજો પરમાણુ ઉર્જા ઉત્પાદક દેશ

આ પ્રોજેક્ટની શરૂઆત સાથે બાંગ્લાદેશ એક મોટી એલિટ ક્લબમાં સામેલ થવા જઈ રહ્યું છે. એવી અપેક્ષા છે કે આ વર્ષે ઓગસ્ટ સુધીમાં પ્લાન્ટ ઓછામાં ઓછા 300 મેગાવોટ વીજળીનું ઉત્પાદન કરવાનું શરૂ કરશે અને બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રીય ગ્રીડ સાથે જોડાયેલ હશે. એકવાર આ લક્ષ્‍યાંક હાંસલ થયા બાદ બાંગ્લાદેશ પરમાણુ ઉર્જાથી વીજળી ઉત્પન્ન કરનાર ભારત અને પાકિસ્તાન પછી દક્ષિણ એશિયાનો ત્રીજો દેશ બની જશે.