અમેરિકા અને ઈરાન આ સદીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી સોદાની ખૂબ નજીક આવી ગયા છે. એક્સિઓસે અમેરિકી અધિકારીઓ અને આ મામલાને લગતા સૂત્રોને ટાંકીને માહિતી આપી છે કે વ્હાઇટ હાઉસ ઈરાન સાથેના યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા અને વ્યાપક પરમાણુ વાટાઘાટો કરવા માટે એક પાનાના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MOU) પર સહમત થવાના અંતિમ તબક્કામાં છે. અહેવાલ મુજબ, સૂચિત માળખામાં 14-પોઇન્ટના એક પાનાના MOUનો સમાવેશ થાય છે જેનો ઉદ્દેશ્ય તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામને લાગુ કરવા અને આગામી 30 દિવસમાં સંપૂર્ણ સમજૂતી પર પહોંચવાનો છે. આ અંતર્ગત ઈરાન તેના પરમાણુ સંવર્ધન કાર્યક્રમમાં ટૂંકા ગાળાના વિરામ માટે તૈયાર છે. તેના બદલામાં અમેરિકા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો હટાવવાની અને અબજો ડોલરની ઈરાની સંપત્તિઓને મુક્ત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરશે. બંને દેશો હોર્મુઝમાં તણાવ ઘટાડવા અને દરિયાઈ માર્ગો સંબંધિત અવરોધોને દૂર કરવા માટે પણ સહયોગ કરશે.
અહેવાલ એ પણ નોંધે છે કે સંખ્યાબંધ મુખ્ય શરતો વધુ વાટાઘાટો પર આધારિત છે, જે નવેસરથી સંઘર્ષ અથવા લાંબા સમય સુધી અનિશ્ચિતતાનું જોખમ વધારે છે. સૂત્રોએ જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં સૈન્ય ગતિવિધિઓ ઘટાડવાનો તાજેતરનો નિર્ણય આ રાજદ્વારી પ્રયાસોનું પરિણામ છે. આ મુત્સદ્દીગીરીનું નેતૃત્વ યુએસ રાજદૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર કરી રહ્યા છે, જેઓ તેહરાન સાથે સીધી ચેનલો તેમજ તૃતીય પક્ષો દ્વારા સંપર્ક જાળવી રહ્યા છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે જો આ એમઓયુ ઔપચારિક સ્વરૂપ લે છે તો તે સત્તાવાર રીતે ‘યુદ્ધનો અંત’ જાહેર કરશે અને આગળની તકનીકી ચર્ચાઓ ઇસ્લામાબાદ અથવા જીનીવા ખસેડવામાં આવશે.
વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો શું છે?
અહેવાલ મુજબ, વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો ઈરાનના યુરેનિયમ સંવર્ધન પર લાદવામાં આવેલા વિરામનો સમયગાળો છે. વાસ્તવમાં અમેરિકા 20 વર્ષનો સમયગાળો ઈચ્છે છે જ્યારે ઈરાન 5 વર્ષનો પ્રસ્તાવ આપી રહ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર બંને પક્ષો 12 થી 15 વર્ષની વચ્ચે સમજૂતી પર પહોંચી શકે છે. અમેરિકા એવી વ્યવસ્થા પણ ઈચ્છે છે કે જેના હેઠળ ઈરાન શરતોનું ઉલ્લંઘન કરે તો વિરામનો સમયગાળો આપમેળે લંબાવી શકાય. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે સમજૂતી બાદ ઈરાનને 3.67 ટકા સુધી મર્યાદિત સંવર્ધન ફરી શરૂ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી શકે છે, પરંતુ તેણે પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવવાની સ્પષ્ટ ગેરંટી આપવી પડશે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કરારમાં ઈરાનની ભૂગર્ભ પરમાણુ સુવિધાઓ પર સ્થિરતા અને યુએનના નિરીક્ષકો દ્વારા આશ્ચર્યજનક નિરીક્ષણ જેવી જોગવાઈઓ પણ સામેલ હોઈ શકે છે. આ સિવાય ઈરાનના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડારને હટાવીને અમેરિકાને સોંપવાનો પ્રસ્તાવ પણ વિચારણા હેઠળ છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, આ સમગ્ર પ્રયાસ માટે આગામી 48 કલાક નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે, કારણ કે અમેરિકા તેહરાન તરફથી મહત્વપૂર્ણ પ્રતિક્રિયાની રાહ જોઈ રહ્યું છે. સાથે જ અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ કહ્યું છે કે અમારે એક જ દિવસમાં સમગ્ર સમજૂતી લખવાની જરૂર નથી, પરંતુ અમે જે વાટાઘાટો કરવા તૈયાર છીએ તેની મર્યાદા અને શરૂઆતમાં અમે કઈ છૂટ આપી શકીએ તે સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ. આ દરમિયાન રુબિયોએ ઈરાની નેતૃત્વની વિશ્વસનીયતા પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા અને કેટલાક લોકોને ‘તેમના મગજમાંથી બહાર’ ગણાવ્યા.
