યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલો સૈન્ય સંઘર્ષ હવે માત્ર બે દેશો પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ તેની અસર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા, ઊર્જા પુરવઠા અને પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. સતત હવાઈ હુમલાઓ, દરિયાઈ માર્ગો પર વધતા જોખમો અને પ્રાદેશિક દેશો પરના હુમલા વચ્ચે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફરી એકવાર વૈશ્વિક ભૂરાજનીતિનું સૌથી સંવેદનશીલ કેન્દ્ર બની ગયું છે. દરમિયાન, રાજદ્વારી પ્રયાસો પણ ચાલુ છે, પરંતુ યુદ્ધના વધતા વ્યાપથી આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની ચિંતા વધી છે.
અમેરિકાએ સતત 10મી રાત્રે ઈરાન પર હવાઈ હુમલા કર્યા
અમેરિકી સેનાએ પુષ્ટિ કરી છે કે તેણે સતત દસમી રાતે ઈરાનના વિવિધ સૈન્ય મથકો પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે. આ હુમલાઓનો ઉદ્દેશ્ય ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાઓને નબળી પાડવાનો હોવાનું કહેવાય છે, જેનો ઉપયોગ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં કોમર્શિયલ જહાજો પર હુમલો કરવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડના જણાવ્યા અનુસાર, ઓપરેશન દરમિયાન મિસાઇલ લોન્ચ સાઇટ્સ, ડ્રોન બેઝ, કોસ્ટલ સર્વેલન્સ સેન્ટર્સ, એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ, કમાન્ડ સેન્ટર્સ અને કમ્યુનિકેશન નેટવર્કને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. યુએસ આર્મીનું કહેવું છે કે દરિયાઈ વેપારની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ અભિયાન ચાલુ રહેશે.
અમેરિકન સૈનિકોના મોતને કારણે તણાવ વધ્યો હતો
સંઘર્ષ વચ્ચે અમેરિકન સેનાને પણ સતત નુકસાન થઈ રહ્યું છે. જોર્ડનમાં થયેલા હુમલામાં બે અમેરિકન સૈનિકોના મોતની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે, જ્યારે એક સૈનિક હજુ પણ ગુમ હોવાના અહેવાલ છે. આ સિવાય ઈરાકમાં ઈરાની ડ્રોનને નિષ્ક્રિય કરવાના ઓપરેશન દરમિયાન એક સૈનિકે પણ જીવ ગુમાવ્યો હતો. આ ઘટનાઓ બાદ અમેરિકાએ તેની સૈન્ય કાર્યવાહીની તીવ્રતા વધારી દીધી છે. વોશિંગ્ટનનું કહેવું છે કે દરેક અમેરિકન સૈનિકના મોતનો જવાબ આપવામાં આવશે.
ટ્રમ્પની કડક ચેતવણી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર ઈરાનને કડક સંદેશ આપતા કહ્યું કે જો કોઈ પણ અમેરિકન સૈનિક માર્યો જશે તો તેણે ભારે કિંમત ચૂકવવી પડશે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકા તેના સૈનિકોની સુરક્ષા અને ક્ષેત્રીય હિતોની સુરક્ષા માટે દરેક જરૂરી પગલાં લેશે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ડોવર એરફોર્સ બેઝ પર શહીદ સૈનિકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે એક કાર્યક્રમનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
ઈરાનના ઘણા વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો પર હુમલો
અમેરિકન હુમલામાં ઈરાનના ઘણા મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક વિસ્તારોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. સરકારી સમાચાર એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, તાબરીઝ નજીક થયેલા હુમલામાં ઓછામાં ઓછા એક વ્યક્તિનું મોત થયું છે. આ વિસ્તાર રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડના અંડરગ્રાઉન્ડ મિસાઈલ બેઝ માટે જાણીતો છે. આ સિવાય બંદર ઈમામ ખોમેની, સિરિક, જાસ્ક, કોનારક અને ચાબહાર જેવા વ્યૂહાત્મક વિસ્તારોમાં પણ હુમલાના અહેવાલ છે. આ તમામ વિસ્તારો ઈરાનની દરિયાઈ સુરક્ષા અને સૈન્ય ગતિવિધિઓની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજો પર સતત હુમલા
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં દરિયાઈ સુરક્ષાની સ્થિતિ સતત કથળી રહી છે. સંયુક્ત આરબ અમીરાતના દરિયાકાંઠે વધુ એક જહાજ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, જે બાદ જોરદાર આગ ફાટી નીકળી હતી. બ્રિટિશ મેરીટાઇમ સર્વેલન્સ એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, જહાજના ક્રૂને સલામત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ કલાકો સુધી જહાજ દરિયામાં સળગતું રહ્યું હતું. આ પહેલા પણ અનેક ઓઈલ ટેન્કરો અને વેપારી જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે જેના કારણે વૈશ્વિક શિપિંગ કંપનીઓની ચિંતા વધી ગઈ છે.
કુવૈત, જોર્ડન અને બહેરીન પણ નિશાન બન્યા
ઈરાન અને તેના સહયોગી જૂથોની ગતિવિધિઓ હવે માત્ર અમેરિકા પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી. કુવૈતે દાવો કર્યો હતો કે તેની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીએ અનેક હુમલાઓને સફળતાપૂર્વક નિષ્ફળ બનાવ્યા છે. તે જ સમયે, જોર્ડને ત્રણ ઈરાની મિસાઈલને હવામાં મારવાની માહિતી આપી હતી. બહેરીને એવો પણ આક્ષેપ કર્યો હતો કે ડ્રોન હુમલામાં તેની એર ટ્રાફિક સિસ્ટમને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી, જે નાગરિક ઉડ્ડયન માટે ગંભીર ખતરો છે. આ ઘટનાઓએ સમગ્ર ખાડી ક્ષેત્રની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને હાઈ એલર્ટ પર મૂકી દીધી છે.
પાકિસ્તાન દ્વારા રાજદ્વારી પ્રયાસો
જો કે યુદ્ધનો વ્યાપ સતત વધી રહ્યો છે, પરંતુ રાજદ્વારી સ્તરે પણ ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. ઈરાનના ગૃહમંત્રી વાતચીત માટે પાકિસ્તાન પહોંચી ગયા છે. પાકિસ્તાન આ સમગ્ર સંકટમાં સંભવિત મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી શકે છે કારણ કે તે બંને પક્ષો સાથે વાતચીતમાં છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો મંત્રણા સફળ થશે તો આ વિસ્તારમાં તણાવ ઓછો થવાની શક્યતા છે, જોકે હાલમાં સૈન્ય ગતિવિધિઓ અટકે તેવું લાગતું નથી.
હુથી બળવાખોરો તરફથી નવી ચેતવણી
યમનના ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરોએ સાઉદી અરેબિયા સામે દરિયાઈ નાકાબંધીની જાહેરાત કરી છે. તેમણે કહ્યું છે કે લાલ સમુદ્ર અને એડનની ખાડી વચ્ચે જહાજોની અવરજવર બંધ કરી દેવામાં આવશે. હૌતીઓનો દાવો છે કે સના એરપોર્ટ પર થયેલા હુમલાના જવાબમાં આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. આ પહેલા પણ તેઓએ ગાઝા યુદ્ધ દરમિયાન લાલ સમુદ્રમાં ઘણા જહાજોને નિશાન બનાવ્યા હતા.
તેલ બજાર પર દબાણ વધ્યું
યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર ભારે દબાણ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી ઓઇલ સપ્લાયમાં વિક્ષેપને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત પ્રતિ બેરલ 88 ડોલરની ઉપર પહોંચી ગઈ છે. અમેરિકામાં પેટ્રોલની સરેરાશ કિંમત પણ ચાર ડોલર પ્રતિ ગેલન સુધી પહોંચી ગઈ છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો સંઘર્ષ લંબાય તો સમગ્ર વિશ્વમાં ઇંધણ અને પરિવહન ખર્ચ વધુ વધી શકે છે, જેની સીધી અસર ફુગાવા પર પડશે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની શા માટે આટલી મહત્વપૂર્ણ છે?
હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ એ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. યુદ્ધ પહેલા, વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો લગભગ 20 ટકા આ માર્ગ પરથી પસાર થતો હતો. જો આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જશે તો એશિયા, યુરોપ અને અમેરિકાને ઊર્જા પુરવઠો પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ કારણથી અમેરિકા આ દરિયાઈ માર્ગને ફરીથી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન તેનો ઉપયોગ વ્યૂહાત્મક દબાણના સૌથી મોટા હથિયાર તરીકે કરી રહ્યું છે.
આ પણ વાંચોઃ ટ્રમ્પે કેનેડાને આપ્યો મોટો ઝટકો, લગાવ્યો 50 ટકા ટેરિફ, જાણો અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિના ગુસ્સાનું કારણ
