નેપાળ સરકારે નેપાળ અને ભારત વચ્ચેની મુસાફરીને સરળ બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ અને મોટું પગલું ભર્યું છે. નેપાળે સત્તાવાર રીતે ભારતને વિનંતી કરી છે કે તે દેશની મુલાકાત લેતા નેપાળી નાગરિકો માટે રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડને માન્ય પ્રવાસ દસ્તાવેજ તરીકે ઓળખે. એવું માનવામાં આવે છે કે જો ભારત આ પ્રસ્તાવ માટે સંમત થાય છે, તો રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડ નાગરિકતા પ્રમાણપત્ર અને પાસપોર્ટ સાથે ત્રીજો માન્ય ઓળખ દસ્તાવેજ બની જશે. આનાથી બંને દેશોના નાગરિકો માટે હવાઈ અને જમીન માર્ગે મુસાફરી કરવાનું વધુ સરળ બનશે.
ઈમિગ્રેશન વિભાગના પ્રવક્તાએ શું કહ્યું?
નેપાળના ઈમિગ્રેશન વિભાગના પ્રવક્તા ટીકારામ ધાકલે જણાવ્યું કે આ પ્રસ્તાવ રાજદ્વારી માધ્યમો દ્વારા ભારત સરકારને મોકલવામાં આવ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમે આ પ્રસ્તાવ ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા વિદેશ મંત્રાલયને મોકલ્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયે તેને ભારતમાં સંબંધિત અધિકારીઓને મોકલી આપ્યો છે. અમે કાઠમંડુમાં ભારતીય દૂતાવાસના નિયમિત સંપર્કમાં છીએ અને ભારત તરફથી ઔપચારિક પ્રતિસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છીએ.
ધાકલે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જો ભારત તરફથી મંજૂરી મળે છે, તો વર્તમાન સિસ્ટમમાં નાગરિકતા પ્રમાણપત્ર અને પાસપોર્ટની સમાન રીતે રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડ પણ સ્વીકારવામાં આવશે. તેમણે ભારત તરફથી વહેલા સકારાત્મક પ્રતિસાદની આશા વ્યક્ત કરી હતી અને કહ્યું હતું કે આનાથી બંને દેશો વચ્ચેની મુસાફરી વધુ સુવિધાજનક બનશે.
હવે શું વ્યવસ્થા છે?
વર્તમાન સિસ્ટમ હેઠળ, ભારતમાં આવતા નેપાળી નાગરિકોએ, ખાસ કરીને હવાઈ મુસાફરી દરમિયાન, નાગરિકતા પ્રમાણપત્ર અથવા પાસપોર્ટ સાથે રાખવાની જરૂર છે. આ દસ્તાવેજો વિના એરપોર્ટ પર ઈમિગ્રેશન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ શકતી નથી. બીજી તરફ, નેપાળ જતા ભારતીય નાગરિકોએ ભારતના ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરાયેલ પાસપોર્ટ અથવા મતદાર ઓળખ કાર્ડ સાથે રાખવું પડશે. બંને દેશો વચ્ચે ખુલ્લી સરહદો હોવા છતાં, હવાઈ અને માર્ગ દ્વારા મુસાફરી માટે ચોક્કસ ઓળખ દસ્તાવેજોની જરૂર છે. નેપાળ હવે આ યાદીમાં રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડનો સમાવેશ કરવા માંગે છે જેથી સામાન્ય નાગરિકોને વધારાના દસ્તાવેજો એકત્રિત કરવાની જરૂર ન પડે.
રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડ યોજના શું છે?
નેપાળે જાહેર વહીવટનું આધુનિકરણ અને ડિજિટલાઇઝેશન કરવાના વ્યાપક અભિયાનના ભાગરૂપે 2018 માં દેશભરમાં રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડ યોજના શરૂ કરી. આ કાર્ડમાં બાયોમેટ્રિક માહિતી શામેલ છે અને તેને સરકારી કચેરીઓ, બેંકિંગ સેવાઓ, સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓ અને અન્ય સત્તાવાર હેતુઓ માટે ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. સરકારની લાંબા ગાળાની યોજના ધીમે ધીમે જૂના નાગરિકતા પ્રમાણપત્રોને સંપૂર્ણપણે બાયોમેટ્રિક રાષ્ટ્રીય ઓળખ કાર્ડ સાથે બદલવાની છે. અધિકારીઓનું માનવું છે કે જો ભારત આ કાર્ડને ટ્રાવેલ ડોક્યુમેન્ટ તરીકે સ્વીકારે છે, તો માત્ર મુસાફરી સરળ બનશે એટલું જ નહીં પરંતુ ડિજિટલ આઇડેન્ટિટી સિસ્ટમને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ માન્યતા મળશે.
