પાકિસ્તાનમાં આસમાની મોંઘવારીએ સામાન્ય લોકોની કમર તોડી નાખી છે. સ્થિતિ એવી થઈ ગઈ છે કે હવે માત્ર જીવવું જ નહીં ‘મરવું’ પણ મોંઘું થઈ ગયું છે. આર્થિક સંકટની સ્થિતિ એવી છે કે રાવલપિંડી જેવા શહેરોમાં ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને પોતાના પ્રિયજનોના અંતિમ સંસ્કાર માટે પણ લોન લેવી પડે છે. ભલે સરકારી આંકડાઓ અર્થવ્યવસ્થામાં સુધારાનો દાવો કરી રહ્યા હોય, પરંતુ જમીની વાસ્તવિકતા આ દાવાઓથી ઘણી દૂર છે. ગરીબ લોકો, જેઓ માંડ માંડ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે, તેઓ હવે તેમના પ્રિયજનોની અંતિમ વિદાયનો પણ બોજ ઉઠાવી શકતા નથી.
અંતિમવિધિ પણ મોટી આર્થિક સંકટ બની ગઈ
‘ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન’ના એક અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું છે કે રાવલપિંડીમાં ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારો માટે કફન-દફન હવે એક મોટું આર્થિક સંકટ બની ગયું છે. પહેલાં, પડોશીઓ અને સ્થાનિક લોકો મફતમાં કબર ખોદવામાં મદદ કરતા હતા, પરંતુ હવે આ પ્રથા લગભગ ખતમ થઈ ગઈ છે. જે સેવાઓને દાન અથવા મદદ તરીકે જોવામાં આવતી હતી તેને હવે ચુકવણીની જરૂર છે. આ ઉપરાંત શહેરના કબ્રસ્તાનમાં જગ્યા ઝડપથી સમાપ્ત થઈ રહી છે અને ઘણી જગ્યાએ ‘કબર માટે જગ્યા નથી’ના બોર્ડ પણ લગાવવામાં આવ્યા છે. જગ્યાની એટલી અછત છે કે જૂની કબરોને દૂર કરીને ફરીથી ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે.
કફનથી કબરના દરો (પાકિસ્તાની રૂપિયામાં):
મોંઘવારીએ અંતિમ સંસ્કારને લગતી દરેક વસ્તુના ભાવમાં વધારો કર્યો છે. આ અચાનક ખર્ચાઓએ સામાન્ય પરિવારોને દેવાની જાળમાં ધકેલી દીધા છે:
- કફન કિંમતઃ રૂ. 3,000 થી રૂ. 4,000
- અન્ય ઘટકો (ગુલાબ જળ, કપૂર, અગરબત્તી, ફૂલો): રૂ. 2,000 થી રૂ. 2,500
- કબરની જગ્યા, ખોદકામ અને ઈંટો વડે તૈયારી: રૂ. 40,000 થી 45,000
- મૃતદેહને સ્નાન કરાવવાનું વેતનઃ રૂ. 1,000 થી 1,500
- ઈંટ અને સિમેન્ટ કોંક્રીટની કબર: આશરે રૂ. 15,000
- હળવા ગુણવત્તાવાળા માર્બલ સાથેની કબરઃ રૂ. 25,000
- સારી ગુણવત્તાની માર્બલ સ્ટ્રક્ચર્સ: રૂ. 30,000થી ઉપર
