મગજની ચેતાઓની પ્રવૃત્તિને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરવી તે અંગેના સંશોધન માટે આ વર્ષે મેડિસિનનું નોબેલ પુરસ્કાર ત્રણ વૈજ્ઞાનિકોને એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. સોમવારે, સ્ટોકહોમમાં નોબેલ એસેમ્બલીએ 54 વર્ષીય કાર્લ ડીસેરોથ, 71 વર્ષીય પીટર હેગેમેન અને 73 વર્ષીય જ્યોર્જ નાગેલના નામની જાહેરાત કરી હતી. ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોએ લાઇટ-ગેટેડ આયન ચેનલો અને ઓપ્ટોજેનેટિક્સ પર કામ કર્યું છે. આ શોધથી વૈજ્ઞાનિકોને એ સમજવામાં મદદ મળી છે કે મગજના વિવિધ ચેતા કોષોની પ્રવૃત્તિ કેવી રીતે ચાલુ કે બંધ કરી શકાય છે. આજે આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ મગજના કામ કરવાની રીતને સમજવા માટે વિશ્વભરની પ્રયોગશાળાઓમાં કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ડીસેરોથ યુ.એસ.ની સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી છે, જ્યારે હેગેમેન બર્લિનની હમ્બોલ્ટ યુનિવર્સિટીમાંથી અને નાગેલ જર્મનીની યુનિવર્સિટી ઓફ વુર્ઝબર્ગમાંથી છે. નોબેલ એસેમ્બલીએ ઓપ્ટોજેનેટિક્સને ન્યુરોસાયન્સમાં નવા યુગની શરૂઆત તરીકે વર્ણવ્યું હતું. આ ટેક્નિકમાં મગજના ચેતા કોષો અને તેમના સર્કિટને પ્રકાશની મદદથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે. આ સાથે, વૈજ્ઞાનિકો એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે મગજની પ્રવૃત્તિઓ વર્તન અને રોગો સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે. આ કામ હેગમેનના સંશોધનથી શરૂ થયું હતું, જેમાં તેમણે એ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો કે એક-કોષી લીલી શેવાળ કેવી રીતે પ્રકાશ તરફ તરી જાય છે.
આ સંશોધનનો અર્થ શું છે?
હેગેમેન અને નાગેલે એક પ્રોટીન શોધી કાઢ્યું જે, જ્યારે વાદળી પ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે એક ચેનલ ખોલે છે અને વિદ્યુત સંકેત ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે આ પ્રોટીન અન્ય કોષોમાં ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે તેઓ પ્રકાશ પ્રત્યે પણ સંવેદનશીલ બને છે. ડીસેરોથે પછી તે પ્રોટીનને નિયંત્રિત કરતા જનીનો પર કામ કર્યું અને જીવંત ઉંદરોના મગજમાં ચેતા કોષો માટે પ્રકાશ-નિયંત્રિત સ્વીચ બનાવ્યું.
