અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હિંદ મહાસાગરમાં સ્થિત વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ડિએગો ગાર્સિયા લશ્કરી મથકને લઈને પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. બ્રિટિશ વડા પ્રધાન કીર સ્ટારર સાથે ‘સકારાત્મક’ વાટાઘાટો પછી, ટ્રમ્પે સોદાની તેમની અગાઉની આકરી ટીકાને હળવી કરી અને કડક ચેતવણી પણ આપી. તેમણે બ્રિટિશ પીએમને ચેતવણી આપી હતી કે જો ભવિષ્યમાં ક્યારેય પણ આ યુકે-મોરેશિયસ ડીલ તૂટી જશે તો અમેરિકા પોતાની સેના મોકલીને તે ટાપુ પર કબજો કરશે.
સોદા પર ટ્રમ્પનું વલણ: નબળાઈથી મજબૂરી સુધી
ગયા મહિને, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બ્રિટનના ચાગોસ ટાપુઓનું સાર્વભૌમત્વ મોરેશિયસને સોંપવાના નિર્ણયની સખત નિંદા કરી હતી. તેણે તેને સંપૂર્ણ નબળાઈ અને મહાન મૂર્ખતા ગણાવી. જો કે, તાજેતરના વિકાસમાં, ટ્રમ્પે ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર લખ્યું કે તેઓ હવે સમજે છે કે વડા પ્રધાન સ્ટારર દ્વારા કરવામાં આવેલ કરાર તેમના માટે શક્ય શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ હતો.
જો કે, ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી હતી કે તેઓ કોઈ પણ સંજોગોમાં ડિએગો ગાર્સિયા સ્થિત યુએસ સૈન્યની હાજરીને નબળી અથવા જોખમમાં મુકવા દેશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે તેઓ સમજે છે કે વડા પ્રધાન સ્ટારમે વર્તમાન સંજોગોમાં શક્ય તેટલું શ્રેષ્ઠ સમાધાન કર્યું છે, પરંતુ જો ભવિષ્યમાં આ સૈન્ય થાણા પર અમેરિકન ઓપરેશન્સ અથવા સૈનિકો માટે જોખમ ઊભું થશે તો યુએસ નિર્ણાયક પગલાં લેવાથી ડરશે નહીં.
લશ્કરી હસ્તક્ષેપનો અધિકાર અનામત રાખ્યો
અહીં ટ્રમ્પે ભલે સમજૂતીનો સ્વીકાર કર્યો હોય, પરંતુ તેમણે સ્પષ્ટપણે અમેરિકાના હિતોની રક્ષા કરવાની વાત કહી છે. ટ્રમ્પે લખ્યું, ‘મેં ડિએગો ગાર્સિયા આઇલેન્ડ વિશે વડા પ્રધાન કીર સ્ટારર સાથે ખૂબ સારી વાતચીત કરી. તે એક વિશાળ યુએસ લશ્કરી મથકનું સ્થળ છે, જે વ્યૂહાત્મક રીતે હિંદ મહાસાગરની મધ્યમાં સ્થિત છે અને યુએસ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. આપણી પાસે વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સેના છે. અમારા સૈનિકોની તાકાત, અમારા સાધનોની આધુનિક ક્ષમતા અને સૌથી અગત્યનું, અમારા સૈન્ય મથકોના વ્યૂહાત્મક સ્થાનને કારણે છેલ્લા એક વર્ષમાં અમારી સૈન્ય કાર્યવાહી સફળ રહી. હું જાણું છું કે વડા પ્રધાન સ્ટારમરે જે સોદો કર્યો હતો તે ઘણા લોકોના મતે, તેમણે કરી શક્યો શ્રેષ્ઠ સોદો હતો. જો કે, જો ભવિષ્યમાં કોઈપણ સમયે લીઝ ડીલ તૂટી જાય અથવા કોઈ પણ વ્યક્તિ અમારા બેઝ પર અમેરિકન કામગીરી અને દળોને ધમકી આપે છે અથવા જોખમમાં મૂકે છે, તો હું ડિએગો ગાર્સિયામાં અમેરિકન હાજરીને લશ્કરી રીતે સુરક્ષિત અને મજબૂત કરવાનો અધિકાર અનામત રાખું છું. જાણો કે હું પર્યાવરણના નામે ખોટા દાવાઓ અથવા બકવાસ દ્વારા આવા મહત્વપૂર્ણ આધાર પર અમારી હાજરીને ક્યારેય નબળી અથવા જોખમમાં મૂકવાની મંજૂરી આપીશ નહીં. આ બાબત પર તમારું ધ્યાન આપવા બદલ આભાર!’
ચાગોસ ટાપુઓ શું છે?
ચાગોસ ટાપુઓ હિંદ મહાસાગરની મધ્યમાં સ્થિત 60 થી વધુ નાના ટાપુઓનો સમૂહ છે. વ્યૂહાત્મક રીતે આ ક્ષેત્ર ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે ભારત, આફ્રિકા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દરિયાઈ માર્ગોના કેન્દ્રમાં સ્થિત છે. તેનો સૌથી મોટો અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ ટાપુ ડિએગો ગાર્સિયા છે. 1965માં મોરેશિયસની સ્વતંત્રતા પહેલા, બ્રિટને ચાગોસને મોરેશિયસથી અલગ કરી દીધો અને તેને ‘બ્રિટિશ ઈન્ડિયન ઓશન ટેરિટરી’ (BIOT) જાહેર કર્યું. 1960 અને 70 ના દાયકામાં, બ્રિટને અહીં રહેતા લગભગ 2,000 સ્થાનિક રહેવાસીઓને (ચાગોસિયન્સ) બળજબરીથી હાંકી કાઢ્યા હતા જેથી યુએસ ત્યાં તેનું લશ્કરી મથક બનાવી શકે. મોરેશિયસ દાયકાઓથી તેના પર સાર્વભૌમત્વનો દાવો કરતું હતું. 2019 માં, ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઑફ જસ્ટિસ (ICJ) એ પણ બ્રિટનના કબજાને ગેરકાયદેસર જાહેર કર્યો અને ટાપુને મોરેશિયસને પરત કરવાની સલાહ આપી.
