અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હોર્મુઝને લઈને ઈરાન સાથે તણાવ વધારી દીધો છે. ટ્રુથ સોશિયલ પર નકશો પોસ્ટ કરીને, તેમણે આ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગને ‘અમેરિકાનો નવો પ્રદેશ’ ગણાવ્યો છે. સાથે જ તહેરાને સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે વોશિંગ્ટન વચગાળાના શાંતિ સમજૂતી હેઠળ આપવામાં આવેલા વચનોને પૂર્ણ ન કરે ત્યાં સુધી આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ રહેશે. તમને જણાવી દઈએ કે આ ભડકાઉ નકશો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઊર્જા શિપમેન્ટ માટે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક હોર્મુઝ પર અમેરિકાનું ‘સંપૂર્ણ નિયંત્રણ’ છે. આ પર્સિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતા આ સાંકડા માર્ગ પર નેવિગેશનના નિયંત્રણ અંગે પહેલેથી જ ચાલી રહેલા વિવાદમાં એક નવું પરિમાણ ઉમેરે છે.
અહીં તમને જણાવી દઈએ કે ટ્રમ્પે ઘણી વખત આ જળમાર્ગને અમેરિકન પ્રદેશ જાહેર કરવાનો વિચાર વ્યક્ત કર્યો છે. સોમવારે પત્રકારો સાથે વાત કરતા, તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે મને લાગે છે કે તે ખૂબ જ સારો વિચાર છે. અમે તેને નાકાબંધી દ્વારા નિયંત્રિત કરીએ છીએ. મને તેને પ્રદેશ જાહેર કરવાનો વિચાર ગમે છે. હોર્મુઝ પર અમારું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. આ પહેલા શુક્રવારે લોંગ આઈલેન્ડમાં રિપબ્લિકન રેલીને સંબોધિત કરતા ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે ઈરાનને હરાવ્યા બાદ, જે ખૂબ જ ખરાબ રીતે હારી રહ્યું છે. હું ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં હોર્મુઝને યુએસએ પ્રદેશ તરીકે જાહેર કરીશ.
ઈરાનનું વલણ સ્પષ્ટ છે
બીજી તરફ, ઈરાનના વરિષ્ઠ વાટાઘાટકાર મોહમ્મદ બઘેર ગાલિબાફે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે જ્યાં સુધી યુએસ પ્રતિબદ્ધતાઓને અમલમાં નહીં મૂકે ત્યાં સુધી હોર્મુઝને ખોલવામાં આવશે નહીં, જેને તેહરાન બંને દેશો વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરાયેલા સમજૂતીના મેમોરેન્ડમનો ભાગ માને છે. ઈરાનના સરકારી ટેલિવિઝન પર પ્રસારિત એક નિવેદનમાં ગાલિબાફે કહ્યું કે હું સ્પષ્ટપણે કહેવા માંગુ છું કે જ્યાં સુધી સમજૂતી પત્રમાં ઉલ્લેખિત અમેરિકન વચનો અમલમાં નહીં આવે ત્યાં સુધી હોર્મુઝને ખોલવામાં આવશે નહીં.
આ દરમિયાન તેમણે વોશિંગ્ટનને યુએસ નેવી નાકાબંધી હટાવવા, તેલ પ્રતિબંધ હટાવવા અને વિદેશમાં સંગ્રહિત ઈરાની સંપત્તિ પરનો પ્રતિબંધ હટાવવાની માંગ કરી હતી. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ વચનો જૂનમાં થયેલી યુએસ-ઈરાન સમજૂતીનો ભાગ છે. કરારના અનુગામી ભંગાણથી બંને પક્ષો સંઘર્ષમાં ડૂબી ગયા જે યુદ્ધના મેદાનથી વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ શિપિંગ કોરિડોર સુધી ફેલાયા છે.
તો નકશાનો વિવાદ વધ્યો?
તમને જણાવી દઈએ કે યુદ્ધની શરૂઆતથી જ ઈરાને જળમાર્ગ પર નેવિગેશન નિયંત્રણ જાળવી રાખ્યું છે. જહાજોએ પરવાનગી લેવી પડશે અને પરિવહન ફી ચૂકવવી પડશે. વોશિંગ્ટન અને આ ક્ષેત્રના ઘણા દેશોએ આ વ્યવસ્થાનો વિરોધ કર્યો છે. તેહરાન અને ઓમાન, જે બંને બાજુએ દરિયાકિનારો ધરાવે છે, તેઓ નેવિગેશન વ્યવસ્થા માટે વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે. ઈરાને સોમવારે કહ્યું હતું કે વાટાઘાટો ઉત્સાહપૂર્વક ચાલુ છે. જો કે, જળમાર્ગ પર સાર્વભૌમત્વ, નેવિગેશન અને લશ્કરી નિયંત્રણ અંગે વધતા વિવાદ વચ્ચે ટ્રમ્પનો નકશો પોસ્ટ કરવાનો નિર્ણય ઈરાનને વધુ ગુસ્સે કરી શકે છે. શક્ય છે કે ભવિષ્યમાં તણાવ વધી શકે.
