ભારતે ફરી એકવાર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)ના અસ્થાયી સભ્યપદ માટે પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો છે. ભારત 2028-29ની ટર્મ માટે આ સીટ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ‘શાંતિ’ના નામે ભારતનું વિઝન વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યું છે.
આ ચૂંટણી જીતવા માટે ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં બે તૃતિયાંશ બહુમતી મેળવવી પડશે. મતલબ કે 193 સભ્ય દેશોમાંથી લગભગ 128-129 દેશોનું સમર્થન જરૂરી રહેશે.
ભારત અગાઉ 8 વખત UNSCનું અસ્થાયી સભ્ય રહ્યું છે. હવે ભારતનો રસ્તો આ વખતે કેટલો સરળ રહેશે અને તેનું કાયમી સભ્ય બનવાનું સપનું ક્યારે પૂરું થશે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
UNSC ચૂંટણીમાં ભારતની સ્થિતિ કેટલી મજબૂત છે?
વિશ્વ અત્યારે ઘણા મોટા સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ, ગાઝા સંઘર્ષ અને ઈરાન-ઈઝરાયેલ તણાવ જેવા મુદ્દાઓ વચ્ચે ભારતે પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો છે.
ભારત પોતાને વિકાસશીલ દેશો એટલે કે ગ્લોબલ સાઉથના અવાજ તરીકે રજૂ કરી રહ્યું છે. ભારતનું કહેવું છે કે તે વિશ્વમાં શાંતિ, સંવાદ અને કૂટનીતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કામ કરશે.
ઘણા દેશોનું સમર્થન પણ ભારતની તરફેણમાં આવ્યું છે. અમેરિકા, ફ્રાન્સ, ઓસ્ટ્રિયા, ફિજી અને શ્રીલંકા જેવા દેશોએ ભારતની ઉમેદવારીને ટેકો આપ્યો છે.
જોકે, ભારત સામે પણ એક પડકાર છે. એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રની એક સીટ માટે તાજિકિસ્તાન પણ ચૂંટણી લડી રહ્યું છે. તાજિકિસ્તાનને મુસ્લિમ દેશોના સંગઠન OICના ઘણા દેશોનું સમર્થન મળવાની આશા છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતે વધુને વધુ દેશોને પોતાના પક્ષમાં સામેલ કરવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો કરવા પડશે.
ભારત કેટલી વખત UNSCનું સભ્ય રહ્યું છે?
ભારત અત્યાર સુધીમાં 8 વખત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના કામચલાઉ સભ્ય તરીકે ચૂંટાઈ ચૂક્યું છે.
ભારતનું સૌથી મોટું યોગદાન સંયુક્ત રાષ્ટ્ર શાંતિ રક્ષા અભિયાનમાં રહ્યું છે. ભારતે વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં ચાલી રહેલા 50 થી વધુ શાંતિ રક્ષા મિશનમાં 3 લાખથી વધુ સૈનિકો મોકલ્યા છે.
આ સિવાય ભારતે આતંકવાદ સામેની લડાઈ, દરિયાઈ સુરક્ષા, સંસ્થાનવાદ વિરોધી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ જેવા મુદ્દાઓ પર પણ મજબૂત ભૂમિકા ભજવી છે.
કોરોના રોગચાળા દરમિયાન, ભારતે રસી આપીને ઘણા દેશોને મદદ કરી, જેને તેની વૈશ્વિક ભૂમિકા તરીકે જોવામાં આવી.
ભારતનું વાસ્તવિક લક્ષ્ય શું છે?
ભારત માત્ર અસ્થાયી સભ્ય બનીને સંતુષ્ટ થવા માંગતું નથી. તેનું સૌથી મોટું લક્ષ્ય સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં કાયમી સભ્યપદ હાંસલ કરવાનું છે.
હંગામી સભ્ય અને કાયમી સભ્ય વચ્ચે મોટો તફાવત છે. અસ્થાયી સભ્યો માત્ર 2 વર્ષ માટે ચૂંટાય છે અને તેમની પાસે વીટો પાવર નથી.
તે જ સમયે, કાયમી સભ્યોનો કાર્યકાળ કાયમ માટે હોય છે અને તેમને વીટોનો અધિકાર મળે છે.
શા માટે ભારત પોતાને કાયમી સભ્યપદ માટે હકદાર માને છે?
ભારતનું કહેવું છે કે વિશ્વની સૌથી મોટી વસ્તી, મોટી અર્થવ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક શાંતિમાં યોગદાનને કારણે તેને UNSCમાં કાયમી સ્થાન મળવું જોઈએ.
અમેરિકા, રશિયા, ફ્રાન્સ અને બ્રિટને ઘણી વખત ભારતની કાયમી સભ્યપદને સમર્થન આપ્યું છે. જો કે ચીન આ મામલે ભારતનો વિરોધ કરી રહ્યું છે.
ભારતની સાથે જાપાન, જર્મની અને બ્રાઝિલ પણ UNSC સુધારાની માંગ કરી રહ્યા છે. આ દેશોનું કહેવું છે કે 1945માં બનેલું સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું માળખું આજના વિશ્વની વાસ્તવિક સ્થિતિને પ્રતિબિંબિત કરતું નથી.
UNSC કેવી રીતે કામ કરે છે?
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદનું મુખ્ય કાર્ય વિશ્વમાં શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવાનું છે.
યુએનએસસીમાં કુલ 15 સભ્યો છે. જેમાં 5 કાયમી અને 10 હંગામી સભ્યો છે.
