ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પઃ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સત્તામાં આવ્યા બાદ વૈશ્વિક રાજકારણમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. ભારતની નજીક રહેતું અમેરિકા હવે પાકિસ્તાન સાથે ગાઢ સંબંધો જાળવી રહ્યું છે એટલે નાટો સાથે તેની લડાઈ ખુલી ગઈ છે. ચીન સાથે તેનો તણાવ હજુ પણ ચાલુ છે. પરંતુ હવે આ મુદ્દાના ઉકેલ માટે ટ્રમ્પ આગામી ત્રણ દિવસમાં બે દિવસીય સમિટ માટે બેઇજિંગ જવાના છે. આગામી ત્રણ દિવસમાં ટ્રમ્પ અને જિનપિંગ વચ્ચે થનારી બેઠકમાંથી શું બહાર આવશે? ભારત આના પર ચાંપતી નજર રાખશે. કારણ કે નિષ્ણાંતોના મતે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે મિત્રતા હોય કે દુશ્મની… બંને ભારત માટે મુશ્કેલી ઊભી કરવાના છે.
વિશ્વની બે સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો વચ્ચેની આ બેઠકના મુદ્દાઓ નક્કી કરવા માટે અમેરિકાએ પોતાનું પગલું ભર્યું છે. 2 મેના રોજ વોશિંગ્ટને ઈરાની તેલનો ઉપયોગ કરવા બદલ 5 ચીની ઓઈલ રિફાઈનરીઓ પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા. જો કે, ચીને તરત જ રિફાઈનરીઓને આ પ્રતિબંધનું પાલન ન કરવાનો આદેશ આપ્યો. આ ઘટનાક્રમથી બંને દેશો વચ્ચે સંઘર્ષની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આવી સ્થિતિમાં ટ્રમ્પ અને જિનપિંગ વચ્ચેની બેઠક પર સમગ્ર વિશ્વની નજર છે, કારણ કે આ બેઠકનું પરિણામ કંઈ પણ હોઈ શકે છે.
શા માટે ભારત માટે ખતરાની ઘંટડી છે?
છેલ્લા બે દાયકામાં અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો વણસેલા રહ્યા છે. ભારતના દૃષ્ટિકોણથી, નવી દિલ્હી માટે આ શ્રેષ્ઠ સ્થિતિ છે. છેલ્લા બે દાયકામાં ભારતની વિદેશ નીતિ અમેરિકા અને ચીનના પ્રભાવનો ફાયદો ઉઠાવી રહી છે. ક્વાડ હોય, અમેરિકા સાથે ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર હોય કે પછી ચીન પર લક્ષિત ચિપ સિસ્ટમ હોય. ચીનની સામે ભારત હંમેશા અમેરિકાની પ્રથમ પ્રાથમિકતા રહ્યું છે. ચીનનો મુકાબલો કરવા માટે અમેરિકાની નીતિમાં ભારત હંમેશા એક મોટા ખેલાડી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. પરંતુ ટ્રમ્પના આગમન બાદ સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. ટ્રમ્પે પહેલા પાકિસ્તાન સાથે હાથ મિલાવ્યા અને હવે તેઓ ચીન સાથે નજીક આવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. નવી દિલ્હી માટે આ ખૂબ જ ચિંતાનો વિષય છે. કારણ કે જો ટ્રમ્પ અને જિનપિંગની આ મુલાકાત દરમિયાન અમેરિકા અને ચીન મિત્રતા સુધી પહોંચી જાય છે તો તે ભારત માટે મોટો ખતરો બની શકે છે. કારણ કે પછી તેને પાકિસ્તાન, ચીન અને અમેરિકાની ત્રિપુટીનો સામનો કરવો પડશે. બીજી બાજુ, જો તેમની બેઠક દુશ્મનાવટમાં સમાપ્ત થાય છે, તો ભારતે અત્યંત ગંભીર પરિસ્થિતિનો સામનો કરતી વખતે સંપૂર્ણપણે એક બાજુ પસંદ કરવી પડશે. ભારતે વેપાર અને આર્થિક સ્તરે પણ વિવિધ વિકલ્પો જોવા પડશે.
અમેરિકા ખુલ્લેઆમ ભારત સામે આવ્યું છે
છેલ્લા બે દાયકાની સરખામણીએ અમેરિકાનું ભારત પ્રત્યેનું વલણ મૈત્રીપૂર્ણ રહ્યું છે. જ્યોર્જ બુશથી લઈને બિડેન સુધીના તમામ અમેરિકન પ્રમુખોએ ભારત સાથેના સંબંધોને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ટ્રમ્પે પણ તેમના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન આ જ પ્રયાસનું પુનરાવર્તન કર્યું છે. પરંતુ બીજી ટર્મ બાદ પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. જો વાસ્તવિકતા પર નજર કરીએ તો વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો સૌથી નીચા સ્તરે છે. ભારતીય લોકોમાં પણ અમેરિકા પ્રત્યે અવિશ્વાસની સ્થિતિ છે. જો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનું અણધાર્યું વલણ વોશિંગ્ટનને બેઇજિંગની નજીક લઈ જાય તો કોઈને આશ્ચર્ય થશે નહીં. પરંતુ આ ભારત માટે ખતરાની ઘંટડી હશે.
