ભારત-યુએસ વેપાર કરાર: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચે ઐતિહાસિક વેપાર કરાર બાદ ભારતના ઉર્જા ક્ષેત્રમાં મોટો હલચલ શરૂ થઈ ગઈ છે. કરાર હેઠળ, ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા અને તેના બદલે યુએસ અને વેનેઝુએલાથી તેલની આયાત વધારવા માટે સંમત થયું છે. જો કે, ભારતીય તેલ કંપનીઓનું કહેવું છે કે રશિયન તેલની આયાતને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા માટે, તેમને આ બદલાતી સિસ્ટમને સમાયોજિત કરવા માટે સમયની જરૂર પડશે. કંપનીઓનું કહેવું છે કે ફેબ્રુઆરીમાં બુક કરાયેલા રશિયન ઓઈલ કાર્ગો માર્ચમાં ભારત પહોંચી રહ્યા છે. જોકે, સરકારે હજુ સુધી રશિયન તેલની આયાતને ઔપચારિક રીતે રોકવા માટે કોઈ આદેશ જારી કર્યો નથી.
કરારની મુખ્ય શરતો અને અસરો?
ટેરિફ અને ઊર્જા નીતિ સોમવારે જાહેર કરાયેલા વેપાર સોદાના કેન્દ્રમાં છે. અમેરિકા ભારતીય સામાન પર આયાત જકાત (ટેરિફ) 50% થી ઘટાડીને 18% કરશે. બદલામાં, ભારતે રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવું પડશે અને તેના વેપાર અવરોધોને ઘટાડવો પડશે. ભારત હવે તેની જરૂરિયાતો માટે અમેરિકા અને સંભવિત વેનેઝુએલા પાસેથી વધુ તેલ ખરીદશે.
રિફાઇનર્સની પડકારો અને વર્તમાન પરિસ્થિતિ
રિફાઇનિંગ સાથે સંકળાયેલા બે સૂત્રોએ રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે સરકારને હજુ સુધી આયાત રોકવાનો સત્તાવાર લેખિત આદેશ મળ્યો નથી. રિફાઇનર્સ કેટલીક તકનીકી અને વ્યાપારી અવરોધોનો સામનો કરી રહ્યા છે.
- ફેબ્રુઆરીમાં લોડ થવાના અને માર્ચમાં ભારત પહોંચવા માટે ભારતીય કંપનીઓ પહેલેથી જ કાર્ગો બુક કરી ચૂકી છે. આ કરારોને પૂર્ણ કરવા માટે સમયની જરૂર છે.
- નાયરા એનર્જીની કટોકટી: આ રશિયા સમર્થિત રિફાઇનરીની ક્ષમતા દરરોજ 4 લાખ બેરલ છે. તે સંપૂર્ણપણે રશિયન ક્રૂડ પર નિર્ભર છે કારણ કે ઇરાક અને સાઉદી અરેબિયા પહેલેથી જ ખસી ગયા છે.
- સૂત્રોનું કહેવું છે કે નાયરા એપ્રિલમાં તેની રિફાઈનરી જાળવણી માટે બંધ કરી રહી છે, જે તે સમયગાળા દરમિયાન રશિયન તેલની આયાતને આપમેળે શૂન્ય પર લઈ જશે.
પીએમ મોદી રશિયન તેલ પર બોલ્યા ન હતા
2022 માં યુક્રેન યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પછી ભારત રશિયન દરિયાઈ ક્રૂડનો સૌથી મોટો ખરીદનાર બન્યો. યુ.એસ.નો હેતુ રશિયાની આવક ઘટાડવાનો છે જેથી યુદ્ધ માટે તેનું ભંડોળ અટકાવી શકાય. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમે વેપાર અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા સહિત ઘણા વિષયો પર વાત કરી. વડા પ્રધાન મોદી રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા અને અમેરિકા અને વેનેઝુએલા પાસેથી વધુ ખરીદવા સંમત થયા છે.
બીજી તરફ વડાપ્રધાન મોદીએ સોશિયલ મીડિયા પર ટેરિફમાં ઘટાડા અંગે ખુશી વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ રશિયન તેલની આયાત રોકવાના વિષય પર કોઈ સીધું નિવેદન આપ્યું ન હતું. ભારત પહેલેથી જ ધીમે ધીમે તેના તેલના પુરવઠામાં વૈવિધ્યીકરણ કરી રહ્યું છે. રશિયન તેલની આયાત છેલ્લા બે વર્ષમાં ડિસેમ્બરમાં સૌથી નીચી સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે. ભારતીય આયાતમાં ઓપેક દેશોનો હિસ્સો 11 મહિનામાં સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. યુએસએ સંકેત આપ્યો છે કે ભારત રશિયન તેલની અછતને પહોંચી વળવા વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ ખરીદવા ફરી શરૂ કરી શકે છે.
