નવી દિલ્હીઃ આજના વ્યસ્ત જીવનમાં આપણે ઘણી વાર આપણી દિનચર્યાને અવગણીએ છીએ, જેના કારણે શરીર રોગોનું ઘર બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં આયુર્વેદ આપણને શીખવે છે કે જો આપણે આપણો દિવસ કુદરતના નિયમો અનુસાર વિતાવીશું તો શરીર સ્વસ્થ રહેશે અને મન પણ શાંત રહેશે.
પહેલી અને સૌથી મહત્વની આદત એ છે કે સવારે વહેલા જાગવું, ખાસ કરીને સૂર્યોદય પહેલા. આ સમયે વાતાવરણ શાંત અને તાજું હોય છે, મન સ્વચ્છ રહે છે અને દિવસની શરૂઆત સકારાત્મક વિચારથી થાય છે. જાગતાની સાથે જ અડધાથી એક લીટર જેટલું હૂંફાળું પાણી પીવું ખૂબ જ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. તેનાથી પેટ સાફ રહે છે અને શરીરમાંથી ઝેરીલા તત્વો દૂર થાય છે.
આ પછી, શૌચ અને દાંતની સફાઈ જરૂરી છે. લીમડો અથવા બાવળના ટૂથબ્રશનો ઉપયોગ કરવો અથવા સામાન્ય બ્રશથી દાંત સાફ કરવા, જીભ સાફ કરવી અને ગાર્ગલિંગ કરવું એ મોઢાના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આયુર્વેદ પણ તેલથી ગાર્ગલ કરવાની ભલામણ કરે છે, જે દાંત અને પેઢાને મજબૂત બનાવે છે. આ પછી નાકમાં તેલ કે ઘીના બે ટીપા નાખવા અને ઠંડા પાણીથી આંખો ધોવાથી પણ ફાયદો થાય છે.
બોડી મસાજ (અભ્યંગ) દરરોજ અથવા અઠવાડિયામાં થોડા દિવસ કરવું જોઈએ. સરસવ, તલ અથવા નારિયેળના તેલથી હળવા માલિશ કરવાથી શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે, ત્વચા ચમકદાર બને છે અને થાક દૂર થાય છે. ખાસ કરીને માથા અને પગની માલિશ કરવાથી સારી ઊંઘ આવે છે અને તણાવ ઓછો થાય છે. આ પછી હળવી કસરત, યોગ કે પ્રાણાયામ કરવા જોઈએ. માત્ર એટલો જ વ્યાયામ કરો કે તમને હળવો પરસેવો થાય, તમારે વધારે થાક ન લાગવો જોઈએ.
ન્હાવા માટે માથા પર સામાન્ય તાપમાનનું પાણી અને શરીર પર હૂંફાળું પાણી વાપરવું સારું માનવામાં આવે છે. સ્નાન કરવાથી શરીરને તાજગી મળે છે અને આળસ દૂર થાય છે. જ્યારે ખોરાકની વાત આવે છે ત્યારે આયુર્વેદ પણ સંતુલન પર ભાર મૂકે છે. તાજો, હલકો અને સરળતાથી સુપાચ્ય ખોરાક લો. વધુ પડતા તળેલા અને ભારે ખોરાકને ઓછો કરો. સમયસર ખાવું અને ખોરાકને સારી રીતે ચાવીને પાચનક્રિયા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. રાત્રે વહેલું અને હળવું ભોજન લો અને જમ્યા પછી તરત જ ઊંઘવાનું ટાળો.
સારી ઊંઘ એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે જેટલો સારો ખોરાક છે. પુખ્ત વયના લોકો માટે છથી આઠ કલાક અને બાળકો માટે આઠથી દસ કલાકની ઊંઘ પૂરતી માનવામાં આવે છે. સૂતા પહેલા હાથ-પગ ધોવા, પગ પર હૂંફાળું તેલ લગાવીને માલિશ કરવી અને મનને શાંત કરવા માટે હળવું સંગીત કે ધ્યાન સાંભળવું ખૂબ જ ફાયદાકારક છે.
