દક્ષિણ એશિયા અને પશ્ચિમ એશિયાના રાજકારણમાં નવા સંરક્ષણ સમીકરણની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કીએ આ મહિને મક્કા જોઈન્ટ ડિફેન્સ એગ્રીમેન્ટ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. કેટલાક વિશ્લેષકો આ ડીલને ‘ઈસ્લામિક નાટો’ કહી રહ્યા છે. તેનું કારણ એ છે કે કરારમાં કોઈપણ એક સભ્ય પર સશસ્ત્ર હુમલો એ તમામ સભ્યો પર હુમલો માનવામાં આવે છે. જો કે, તે હજુ સુધી નાટો જેવી ઔપચારિક લશ્કરી સંસ્થા નથી. સમજૂતીનો ઉદ્દેશ્ય સભ્ય દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ, સુરક્ષા અને સૈન્ય ભાગીદારીને મજબૂત કરવાનો હોવાનું કહેવાય છે. પાકિસ્તાને તેને ભવિષ્યમાં ઇસ્લામિક દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગના મોડલ તરીકે પણ રજૂ કર્યું છે.
હવે આ ગઠબંધનનો વ્યાપ વધારવાના પ્રયાસો ચાલુ છે. આ દરમિયાન બાંગ્લાદેશે પણ તેમાં સામેલ થવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો રાખ્યો છે. બાંગ્લાદેશના વિદેશ બાબતોના સલાહકાર હુમાયુ કબીરે જણાવ્યું હતું કે ઢાકા બદલાતી વૈશ્વિક સ્થિતિ, આર્થિક હિતો અને રાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને આવા કોઈપણ આર્થિક અથવા સંરક્ષણ માળખામાં જોડાવાના વિકલ્પ પર વિચાર કરી શકે છે. વડા પ્રધાન તારિક રહેમાનના નજીકના સહયોગીએ પણ મક્કા કરાર જેવા જૂથમાં બાંગ્લાદેશની ભાગીદારીને ટેકો આપ્યો છે. એટલે કે હાલમાં બાંગ્લાદેશની ભાગીદારી અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી, પરંતુ ઢાકાનું હિત સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે.
બાંગ્લાદેશને શું ફાયદો થશે
આ વલણ પાછળ બાંગ્લાદેશની બદલાતી વિદેશ નીતિ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઢાકા ભારત અને ચીન વચ્ચે સંતુલન બનાવવાની સાથે સાથે પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી સાથેના સંબંધોને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. પાકિસ્તાન અને તુર્કી સાથે બાંગ્લાદેશની વધતી નિકટતા સંરક્ષણ ક્ષેત્રે પણ દેખાઈ રહી છે. રિપોર્ટ અનુસાર ઢાકા પાકિસ્તાન-ચીન દ્વારા વિકસિત JF-17 ફાઈટર પ્લેન ખરીદવા પર પણ વિચાર કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં મક્કા ડિફેન્સ એગ્રીમેન્ટમાં સામેલ થવાથી બાંગ્લાદેશને સૈન્ય સહયોગ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી માટે નવો વિકલ્પ મળી શકે છે.
